O 28 de outubro de 2025 cumpríronse sesenta anos da promulgación dun dos documentos do Concilio Vaticano II, a Optatam totius. Un decreto que abordaba algo tan importante e fundamental como é a formación dos futuros sacerdotes. Isto puña de manifesto dúas cousas. Por unha banda, que a formación que se estaba a impartir nos seminarios —e naquel tempo había moitos—, xa non respondía ás esixencias que a nova realidade social que estaba a agromar: nun momento no que a secularización se ía abrindo camiño, precisábase unha teoloxía inculturada, renovadora, dialogante, interdisciplinar e con capacidade de superar o reducionismo dunha visión demasiado abstracta e afastada da vida. Por outra banda, mostraba que o proxecto de formación que saíra do Concilio de Trento —século XVI— e que servira durante catro séculos para formar aos futuros curas nos centros de estudo teolóxico, xa estaba superado.

A nova proposta de formación que se discutiu na aula conciliar por veces de xeito acalorado, mostraba a necesidade de abrir camiños e metodoloxías moito máis indutivas que dedutivas, e, como principio innegociable, en permanente diálogo coas demais ciencias. Así, a interdisciplinariedade abría camiño ao método do ver, xulgar e actuar, para que a reflexión teolóxica non quedara á marxe dun mundo que viraba de xeito radical abrindo novos horizontes nos que se cuestionaba o vello sistema que ao longo de tantos anos mantivera elites e clases sociais, políticas, económicas e mesmo relixiosas. Formar para a presencia no medio das realidades do mundo e no servizo ás comunidades parroquiais é un eixe que irá modulando todo o texto.

Comeza así unha nova xeira que acompañará a proposta de formación dos que estaban chamados a animar, alentar e acompañar a vida das comunidades cristiás. Unha xeira na que se buscaba ofrecer unha formación que posibilitara comunidades misioneiras, acolledoras e sempre sensibles ás dores dos homes e mulleres que precisaban no seu vivir cotián horizontes de sentido e esperanza desde os que anllar as súas vidas.

O cimento deste cambio foi a Sagrada Escritura, esquecida durante séculos na formación dos pastores e na vida das comunidades cristiás. Ela estaba chamada a ser o alicerce desde o que ir desenvolvendo a vida e a creación dunha teoloxía que tivese como eixe toda a riqueza da Palabra revelada.

Esta volta á Sagrada Escritura pedía achegarse aos textos desde unha clave hermenéutica, que non literal, para que ela fose fonte e non xustificación de ideas preconcibidas que só buscaban nos textos a xustificación do propio posicionamento teolóxico. Esta volta á Escritura como raíz da reflexión tivo especial relevancia no ámbito da teoloxía moral, pois é ben sabido que durante séculos a moral reducírase a ser unha especie de pecatómetro, e sempre nun contexto das cuestións do sexto mandamento.

A proposta sobre o como se ha ensinar a teoloxía moral nos seminarios e universidades da Igrexa quedou recollida no número dezaseis do documento, dándolle unha volta total a todo canto viña sendo o estudo da teoloxía moral. O decreto, partindo da necesaria fundamentación bíblica, chamaba á necesidade de ir elaborando unha reflexión verdadeiramente interdisciplinaria, é dicir, desde o diálogo coas demais ciencias do saber, dado que as cuestións da teoloxía moral din sempre relación á realidade da vida, da sexualidade, da dimensión social, sen recorrer a un casuísmo baleiro de contido e previsible. No centro, tanto da reflexión como da acción, está a grandeza da vocación dos fieis en Cristo, e, para evitar emotivísimos estáticos e puramente afectivos, coa obriga de producir froitos de caridade na vida dun mundo do que non só non estamos ausentes, senón co que estamos real e verdadeiramente comprometidos.

Coa lembranza desta efeméride queremos honrar o esforzo de tódalas persoas que acolleron con gozo e esperanza o decreto, desenvolvéndoo coas súas reflexións teolóxicas ou co seu maxisterio nas aulas nas que ensinaron teoloxía. Unha teoloxía que soubo mirar ao mundo non como un inimigo senón coma o ethos no que gozos e esperanzas ían facendo posible unha Igrexa distinta, creativa e ao servizo do pobo de Deus, unha Igrexa servidora, unha Igrexa de mans acolledoras, ollos abertos e corazón aquecido.

Suscríbete para seguir leyendo

© Faro de Vigo