Binalar tek başlarına bir şey ifade etmezler. Ancak meraklı kimseler geçmişlerini eşelemeye başladığında bize sonsuz hikayeler anlatırlar.

Dünyanın en geniş kömür kaynaklarından birine ev sahipliği yapan Sibirya-Kuzbass havzasındaki Kemerovo kentinin yapılarına dışarıdan baktığımızda gözümüze pek dikkat çekici bir detay ilişmez. Fakat 1920’lerde inşa edilen çoğu yapı, hem Sovyetler Birliği hem de dünya için oldukça özgün bir emeğin sonucu bugünlere uzanır. 1921 yılında dünyanın dört bir yanından gelen işçiler, emeklerini ortaya koyarak Özerk Endüstri Kolonisi (AIK) Kuzbass’ı yaratırlar.

Peki Sibirya’nın ortasında 30 farklı halktan işçiyi bir araya getiren bu ‘küçük enternasyonal’ nasıl doğdu, nasıl yaşadı ve neden sona erdi?

İşçi imtiyazına doğru

Ekim Devrimi, Birinci Paylaşım Savaşı’nın getirdiği yıkımın içinden doğar. Hemen ardından karşı-devrimci saldırılarla başlayan İç Savaş (1917-1922) ile birlikte genç Sovyet yönetimi bir kez daha açlık ve yıkımla mücadele etmek zorunda kalır.

Nüfusunun büyük bir çoğunluğu tarımla uğraşan bu ülkenin elindeki bir avuç sanayi de bu savaşlarla harap olur. Beyazlar mağlup edildiğinde Bolşevikler bu yüzden sosyalist inşa ve sanayi cephesinde bir başka zorlu savaşa atılırlar.

Komünist Enternasyonalin Moskova’daki Üçüncü Kongresinde (1921) Hollandalı delege Sebald Rutgers’e göre ‘Dünya proletaryası, zor günlerden geçen Sovyetlere sadece para ya da yiyecek sağlamakla yetinmemeli, aynı zamanda bu ülkede ekonomik yaşamın yeniden canlanmasına da destek olmalıdır.’ Bu sebeple Rusya dışındaki işçilere seslenerek “Sovyet Rusya’yı işçi kolonizasyonu yoluyla desteklemeleri için çağrıda bulunmayı öneriyorum” der.

Bir inşaat mühendisi olan Rutgers’in ABD’li Sendikacı Herbert Calvert ile birlikte bu fikir üzerine yaptıkları çalışmalar sonucunda ‘endüstriyel işçi kolonileri’ projesi ortaya çıkar. Sovyet sistemi içinde kapalı bir ekonomik birim olarak tasarlanan kolonilerde modern üretim hakkında bilgi sahibi işçilerin-uzmanların katkıları amaçlanır. Uygulamaya en uygun yer olarak Kuzbass seçilir.

Kurulan AIK Organizasyon Komitesinde Rutgers ve Calvert’in haricinde dikkat çekici isimler vardır. Örneğin geçtiğimiz aylarda hakkında konuşma fırsatı bulduğumuz ‘Koca Bill’ lakaplı ABD’li İşçi Önderi Bill Haywood. Koca Bill’in örgütü Dünya Sanayi İşçileri Sendikası (IWW) da AIK Kuzbass’ın örgütlenmesinde önemli rol oynar. Hatta bu projenin New York’a bir bürosu açılır. Berlin’deki büroyla birlikte görevleri işçilere ulaşmak, ekipman satın........

© Evrensel