İnsan doğaya zarar vermeye Sanayi Devrimi’yle başlamadı.

Antik çağlarda da ormanlar kesildi, madenler açıldı, taş ocakları işletildi. Tapınakların, yolların, sarayların taşı bir yerlerden çıkarıldı.

Ama o günün insanının elinde bugünkü teknoloji yoktu. Dağı birkaç yılda parçalayacak makineler, kırıcılar yoktu. Taşlar çekiçle, keskiyle, kamalarla çıkarılıyordu. Taşın çıkarılması büyük emek gerektiriyordu.

Yine de çevre tahribatı vardı.

2025 yılında yayımlanan bir araştırmada Ege çevresindeki tortul kayıtları incelendi. Kuzey Ege'deki Tenaghi Philippon turbalığında (bugünkü Kavala-Drama arasındaki Filippoi Ovası çevresi) insan faaliyetlerinden kaynaklanan kurşun kirliliğinin izleri yaklaşık 5 bin 200 yıl öncesine kadar gidiyordu. Yaklaşık 2 bin 150 yıl önce, Roma egemenliğinin genişlediği dönemde ise kurşun kirliliği Ege'nin kara ve deniz ortamlarında çok daha belirgin hâle gelmişti.

Bundan 5 bin 200 yıl önce dünyada yaklaşık 14 milyon, 2 bin yıl önce ise yaklaşık 200 milyon insan yaşıyordu. Bugüne göre bir avuç insanın ve ilkel teknolojinin bıraktığı iz binlerce yıl sonra hâlâ okunabiliyorsa, sekiz milyarı aşan nüfusun ve bugünkü devasa üretimin doğaya ne yapabileceğini düşünmek gerekir.

Yaklaşık 2 bin 400 yıl önce Hipokrat Külliyatı'nda madencilerde görülen solukluk ve nefes darlığından söz ediliyordu. Demek ki insan iki bin yılı aşkın süre önce bile yaptığı işin insan sağlığı üzerindeki sonuçlarını gözlemliyordu.

Bugün ise yalnızca görmekle kalmıyor ölçebiliyoruz.

Bir santralin havaya ne saldığını, bir madenin suyu ve tarım alanını nasıl etkilediğini, insan sağlığı üzerindeki etkilerini hesaplayabiliyoruz. Öyleyse doğanın ve insanın bugün çok........

© Evrensel