menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Cumhuriyet, demokrasi ve halk

47 0
30.10.2026

Dün cumhuriyetin kuruluşunun 103. yıl dönümü idi. 29 Ekim 1923’ten bu yana yaşayan cumhuriyet gerçekte ne durumda ve nereye doğru gidiyor. Cumhuriyetin “kuruluş kodlarına” bağlı olanların söylediklerine bakılırsa cumhuriyet büyük bir tehdit altında ve bu tehdit laikliğin çiğnenmesinden, ulusal birlik denilen birliğin tehlikede olmasından, Anayasa’da “tekçilik” olarak yer alan ilkelerin terkedilecek olmasından kaynaklanıyor. Bu tehlikelerin kaynağı olarak bugün ülkeyi yönetenler gösteriliyor ve onlar da açıktan bir cumhuriyet karşıtlığı sergilemeden: “Cumhuriyet ve Atatürk’e selam, yola aynen devam” ilkesiyle hareket ediyorlar. Bu arada “Cumhuriyetin halktan çalındığı” iddiasında olan TKP gibi partiler de var ve onlarda 29 Ekim’de halkı gösterilere çağırıyorlar.

Cumhuriyet başarıyla verilen bir ulusal kurtuluş savaşının ardından kuruldu ve bu savaşa önderlik edenlerin prestiji ve saygınlığı bu adımın atılmasını sağladı. Böylece aslında özellikle Osmanlı İmparatorluğunun son çeyrek yüzyılında meşruti yönetime doğru gidilen yol radikal bir biçimde sonucuna erdirilmiş oldu. Padişahlık ve hilafet kaldırıldı, kulluk değil vatandaşlık hukuku egemen oldu, sorunlu da olsa laiklik uygulamaları ile din devlet yönetimi içine -Diyanet İşleri Başkanlığı- alındı, etkinliği sınırlandırıldı, kontrol altında tutulmaya çalışıldı. Burada yeniden ele alınmasına gerek olamayan -Latin alfabesi, medeni kanun vb. pek çok reform yapıldı. Kuşkusuz bunlar toplumsal ve tarihsel kazanımlar oldu ve genel olarak cumhuriyet ileriye doğru atılan bir adım oldu.

Bunlar cumhuriyet altında yapılanlar ve olanlardı. Bir de yapılmayan ve olmayanlar vardı. Olmayanların başında demokrasi geliyordu. Cumhuriyeti kuranlar ‘Halkın geri olduğunu, bu halkla serbest seçimlerin yapılamayacağını’ temel argüman olarak ileri sürdüler. Oysa sorunun kökü başka bir yerdeydi ve bu kök üzerinde yükseldiği toplumsal temele dokundurmamak için oldukça dirençliydi. Cumhuriyetin iki yönetici........

© Evrensel