AV. MEHMET GÖKTUĞ KÖKBULUT 

2026 yılının başından itibaren pek çok vatandaşımız, güne vergi dairesinden gönderilen düzeltme yazıları veya bilgilendirme mesajlarıyla başlıyor. Özellikle son yıllarda gayrimenkul alım satımı yapan binlerce kişi, vergi dairesinden gelen bu düzeltme talepleriyle karşı karşıya kaldı. Gerekçe ise yıllardır ülkemizde adeta "yazılı olmayan bir kural" gibi uygulanan o tehlikeli alışkanlık: Tapuda satış bedelini gerçek değerinden değil, belediyenin belirlediği rayiç bedel üzerinden göstermek.

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın dijitalleşen altyapısı artık geleneksel denetimleri rafa kaldırarak "Veri Odaklı Denetim" modeline geçti. Kısa adı MEVA olan Mekânsal Veri Analizi sistemi sayesinde banka, tapu ve ilan siteleri arasındaki çapraz denetim ağı tam kapasite çalışıyor. Tapu ve Kadastro verilerini, banka ekspertiz raporlarını, konut kredisi kayıtlarını, internetteki emlak ilan platformlarını ve belediye rayiçlerini tek bir dijital havuzda toplayan bu yapay zeka destekli analiz platformu, gayrimenkulün emsal piyasa değerini tahmin ediyor ve tapudaki tutar ile bu rakam arasında uçurum gördüğünde işlemi doğrudan düzeltmelerini istiyor. Artık "kimse fark etmez" dönemi kapandı.

Düşük göstermenin bedeli: Ekonomik ve hukuki riskler

Tapuda bedeli düşük göstermek, o an için kısa vadeli bir tasarruf gibi görünse de, aslında hem alıcı hem de satıcı için altına imza atılmış hukuki ve ekonomik bir saatli bombadır. Bu durumun yarattığı en büyük tehlikelerden biri değer artış kazancı tuzağıdır. Evi rayiç bedelden gösterip alan kişi, bu mülkü beş yıl içinde gerçek bedeliyle satmak isterse, aradaki o devasa hayali kârın gelir vergisini ödemek zorunda kalır; yani satıcının kaçtığı vergi, alıcının sırtına biner.

Önce uyarı, sonra ceza: Süreç nasıl işliyor?

Sürecin nasıl işlediğine gelince; MEVA sistemi yapay zeka analizleriyle tapudaki beyan ile emsal değer arasında bir uyumsuzluk tespit ettiğinde, idare doğrudan ceza kesmek yerine genellikle iki aşamalı bir yol izlemektedir. Vergi dairesi tarafından mükellefe gönderilen ilk metin veya kısa mesajların üzerinde açıkça "İzaha Davet" veya "Vergi İncelemesi" ibaresi yer almıyorsa, bunların derhal uygulanacak hukuki bir yaptırımı bulunmamaktadır. Bu ilk temas, devletin durumun farkında olduğunu belirterek, işlemin ağır cezai yaptırımlara maruz kalmadan gönüllü olarak düzeltilmesi için tanıdığı dostane bir fırsattır. Özellikle gayrimenkul satışlarına ilişkin beyanname........

© Ekonomim