Faiz dışı fazla meselesine artık başka bir pencereden bakmak gerekiyor. Çünkü ekonomi yönetimleri genellikle “faiz dışı fazla verdik” cümlesini mali disiplin göstergesi olarak sunar. İlk bakışta doğru gibi görünür. Devlet faiz ödemeleri hariç tutulduğunda gelirleriyle giderlerini karşılıyor, hatta bir miktar fazla veriyorsa, bu bütçede disiplin var demektir. Ancak mesele burada bitmez. Çünkü faiz dışı fazla bazen güçlü bir mali yapıyı değil, faiz giderlerinin bütçenin üzerine ne kadar ağır çöktüğünü de gösterebilir.

Tez şudur: Faiz dışı fazla vermek, özellikle borçlu bir ülke için olumlu bir göstergedir. Devletin faiz hariç harcamalarını kontrol altında tuttuğunu, vergi gelirleriyle cari giderlerini karşılayabildiğini ve borç stokunu çevirmek için bir alan yarattığını anlatır. Nitekim klasik kamu maliyesi teorisinde faiz dışı fazla, borç sürdürülebilirliğinin temel göstergelerinden biridir. Eğer bir ülke düzenli faiz dışı fazla veriyorsa, borç stokunu zamanla kontrol altına alabilir. Bu nedenle ekonomi yönetimleri faiz dışı fazla verildiğinde bunu başarı olarak anlatır. Türkiye’nin 2026 bütçesi için de faiz dışı fazla hedefi siyasi iletişimde özellikle öne çıkarıldı; bütçe gelirleri ve giderleri yanında 29 milyar TL faiz dışı fazla beklentisi dile getirildi.

 Faiz ödemeleri ana yük haline gelmişse, toplam bütçe açık verir

Fakat antitez tam burada başlar. Bir ülkede faiz giderleri çok hızlı artıyorsa, faiz dışı fazla tek başına rahatlatıcı bir gösterge olmaktan çıkar. Çünkü siz faiz ödemelerini dışarıda bıraktığınızda bütçe dengeli görünebilir, ama faiz ödemeleri bütçenin ana yükü haline gelmişse toplam bütçe yine açık verir. Örneğin Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın Mart 2026 merkezi yönetim bütçe verilerine göre bütçe giderleri 1 trilyon 460,4 milyar TL, bütçe gelirleri 1 trilyon 230,5 milyar TL oldu ve bütçe 229,9 milyar TL açık verdi. Aynı ay faiz dışı fazla ise yalnızca 6,1 milyar TL olarak gerçekleşti. Yani faiz dışarıda bırakılınca tablo fazla veriyor gibi görünüyor; faiz dahil edilince ciddi açık ortaya çıkıyor.

Bu noktada basit bir soru sormak gerekir: Faiz giderleri hariç tutulduğunda bütçenin fazla vermesi gerçekten şaşırtıcı........

© Ekonomim