Savaş artık market rafında başlıyor

Sabah işe giderken uğradığınız benzin istasyonunda tabelanın yine değiştiğini düşünün. Markete giriyorsunuz; peynir biraz daha pahalı, ekmek biraz daha küçük, uçak biletleri ise neredeyse iki katına çıkmış. Kimse televizyon başında savaş haritalarına bakmasa bile ekonomik savaş çoktan gündelik hayatın içine sızmış oluyor.

ABD ile İran arasındaki gerilim uzadıkça dünya ekonomisinin hissettiği ilk şey genellikle bombaların sesi değil, enerji fiyatlarının baskısı oluyor.

Modern dünyada savaş artık “sadece” cephede yaşanmıyor. Tanklar ilerlemeden önce petrol yükseliyor, navlun fiyatları artıyor, sigorta maliyetleri sıçrıyor ve merkez bankalarının hesapları bozuluyor. Bu hikâyenin merkezinde ise Hürmüz Boğazı var.

Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 20’si bu dar su yolundan geçiyor. Başka bir ifadeyle küresel ekonominin damarlarından biri burada atıyor. Hürmüz’de yaşanan her gerilim, dünyanın geri kalanında enerji fiyatlarına doğrudan yansıyor.

Bugün petrol fiyatları yalnızca enerji şirketlerini ilgilendirmiyor. Çünkü petrol artık ulaşımın, üretimin, lojistiğin, gıdanın ve hatta enflasyonun kendisi haline gelmiş durumda.

Petrol yükseldiğinde yalnızca benzine zam gelmiyor:

Kamyon maliyetleri artıyor.

Tarım girdileri pahalanıyor.

Uçak biletleri yükseliyor.

Kargo ücretleri şişiyor.

Şirketlerin üretim maliyetleri büyüyor.

Bu zincirleme etki sonunda market rafına kadar ulaşıyor.

1973 petrol krizinde dünya ekonomisinin nasıl stagflasyona sürüklendiği hâlâ ekonomi kitaplarında anlatılıyor. Petrol şoku yalnızca enerji maliyeti yaratmamış, aynı zamanda büyümeyi yavaşlatırken enflasyonu yukarı taşımıştı. 1990 Körfez Savaşı’nda benzer bir enerji paniği yaşandı. Daha yakın dönemde Rusya-Ukrayna savaşı ise Avrupa’ya enerji bağımlılığının ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.

ABD-İran hattında uzayacak yeni bir savaş da benzer bir zincir reaksiyonu yaratabilir. Üstelik bu kez dünya ekonomisi zaten kırılgan.

Pandemi sonrası bozulan tedarik zincirleri tam toparlanamamışken, yüksek faiz........

© Ekonomim