Yapay zekâ sağlık, enerji ve iklim gibi alanlarda çözüm üretirken aynı zamanda yüksek enerji, su ve arazi kullanımıyla çevresel sorunları büyütebiliyor. Önümüzdeki dönemin temel meselesi, teknolojik ilerlemeyi durdurmak değil; bu büyümeyi ekolojik sınırlar içinde sürdürülebilir hâle getirmek olacak.

Yapay zekânın görünmeyen altyapısını oluşturan veri merkezleri, hızla büyüyen elektrik ve su talebiyle yeni bir ekolojik baskı yaratıyor. Yapay zekâ kullanımı arttıkça enerji tüketimi, karbon ayak izi ve su ihtiyacı büyüyor; dijital dönüşüm giderek daha fiziksel bir çevresel maliyet üretiyor.

         Yapay zekâ devrimi çoğu zaman ekranlarımızda gördüğümüz uygulamalar, sohbet robotları ve akıllı sistemler üzerinden tartışılıyor. Oysa bu dijital dünyanın görünmeyen bir fiziksel altyapısı bulunuyor: veri merkezleri. Milyarlarca sorguyu işleyen, bulut hizmetlerini ayakta tutan ve yapay zekâ modellerini çalıştıran bu tesisler, artık yalnızca teknoloji sektörünün değil enerji, su ve iklim politikalarının da merkezinde yer alıyor.

Birleşmiş Milletler Üniversitesi tarafından yapılan en güncel çalışmalara göre, yapay zekâ talebindeki büyümenin sürmesi hâlinde veri merkezlerinin yıllık elektrik tüketimi 2030 yılında 945 teravat-saate ulaşacak. Bu miktar, bugün Japonya'nın toplam yıllık elektrik tüketimine denk geliyor. Aynı dönemde veri merkezlerinin su tüketiminin 9,3 trilyon litreye, karbon emisyonlarının ise 399 milyon tona çıkması bekleniyor.

Çalışmaların dikkat çektiği bir başka veri daha çarpıcı. 2025 yılında veri merkezleri yaklaşık 448 teravat-saat elektrik tüketti, 208 milyon ton karbondioksit saldı ve 4,5 trilyon litreyi aşan su kullandı. Başka bir ifadeyle, yalnızca beş yıl içinde enerji, su ve karbon ayak izinin yaklaşık iki katına çıkacağı öngörülüyor.

 Sanal dünyanın çok fiziksel gerçekliği

Uzun yıllar boyunca dijitalleşme, kaynak kullanımını azaltan ve çevre dostu bir dönüşüm olarak sunuldu. Kâğıt yerine dosyalar, mağaza yerine e-ticaret, toplantı salonu yerine çevrim içi görüşmeler örnek gösterildi. Ancak yapay zekâ çağında bu anlatının eksik kaldığı daha net biçimde ortaya çıkıyor.

Veri merkezleri aslında 21. yüzyılın fabrikaları. Sanayi çağının fabrikaları kömür ve petrol tüketirken, dijital çağın fabrikaları elektrik ve su tüketiyor. Özellikle büyük dil modelleri ve üretken yapay zekâ sistemleri milyonlarca yüksek performanslı işlemcinin günün her saati çalışmasını gerektiriyor. Bu işlemcilerin oluşturduğu ısıyı kontrol altında tutabilmek için de yoğun soğutma sistemleri kullanılıyor.

Birleşmiş Milletler........

© Ekonomim