Türkiye, 12 Haziran Cuma sabahı beyaz et sektörüne yönelik büyük bir operasyon ile uyandı. Operasyon bilgisini ilk olarak, Adalet Bakanı Akın Gürlek sosyal medya hesabından paylaştı.

Akın Gürlek, özetle; piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışları ile tüketiciyi mağdur ettiği, serbest rekabet ortamını ihlal ederek fiyatları tüketici aleyhine yönlendirdiği değerlendirilen 32 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildiği, 13 şirkete denetim kayyımı atandığı bilgisine yer verdi.

Operasyonun büyüklüğünü anlamak için şirketlerin büyüklüğüne ve yapısına bakmakta yarar var. Operasyon yapılan ve denetim kayyımı atanan 13 şirket, Türkiye tavuk eti üretiminin yüzde 80’ini gerçekleştiriyor. Bu şirketlerden 7’si İstanbul Sanayi Odası’nın her yıl açıkladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Şirketi” arasında yer alıyor. Operasyon yapılan ve CEO’su gözaltına alınan Banvit’in yüzde 55,02 hissesi dünya tavuk eti üretiminde en büyük 3 şirketten biri olan Brezilya merkezli BRF şirketine ait. Yüzde 36,68’i ise Katar merkezli Qatar Holding LLC’ye ait. Yüzde 8,30’u ise halka açık.

Gözaltına alınan 29 kişinin tamamı emniyetteki ifadelerinin ardından mahkemece “yurt dışı çıkış yasağı” adli kontrol şartı konularak serbest bırakıldı.

Operasyonun nedenlerini, etkilerini yazmadan önce beyaz et sektörü ile ilgili bazı temel bilgileri paylaşmakta yarar var. Çünkü o kadar yalan yanlış bilgi var ki, bu sektörü bilmeden yorum yapmak bizi yanlışa götürür.

 Dünya tavuk etinin yarısını 3 ülke üretiyor

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün 2025 yılında yayınladığı “Kümes Hayvancılığı Durum Tahmin Raporu”na göre, 2024 yılında dünya tavuk eti üretimi yaklaşık 103,7 milyon ton olarak gerçekleşti. Dünya tavuk eti ihracatı ise yaklaşık 13,7 milyon ton.

Dünya tavuk eti üretiminde Amerika Birleşik Devletleri 21,3 milyon ton ile lider, Çin 15,4 milyon ton ile ikinci, Brezilya ise 15 milyon ton ile üçüncü sırada yer alıyor. Dünya tavuk eti üretiminin yaklaşık yarısını ( yüzde 49,8) bu üç ülke gerçekleştiriyor. Avrupa Birliği’nin üretimi 11,5 milyon ton, Rusya, Meksika ve Tayland diğer önemli üretici ülkeler. Türkiye 2,5 milyon ton tavuk eti üretimi ile 2024 yılında dünya üretiminde 8. sırada yer aldı. 2025 yılında üretim 2,7 milyon tona ulaştı.

 İhracatın yüzde 58’i Brezilya ve Amerika’dan

Amerika Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre, dünya tavuk eti ihracatı 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 1,5 oranında artarak 13,7 milyon ton olarak gerçekleşti. Dünya tavuk eti ihracatının yarısından fazlasını (yüzde 57,9) Brezilya ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yapıyor.

Brezilya, 2024 yılında 4,9 milyon ton, ABD 3,1 milyon ton ve Avrupa Birliği 1,8 milyon ton tavuk eti ihraç etti. Türkiye, 2024 yılında yüzde 2,6’lık pay ile dünya tavuk eti ihracatında 7.sırada.

Dünyada en fazla tavuk eti ithalatı yapan ülkeler, 1,1 milyon ton ile Japonya, 1 milyon ton ile Meksika ve 977 bin ton ithalatla Birleşik Krallık oldu. Diğer önemli ithalatçılar ise Avrupa Birliği ve Suudi Arabistan’dır.

 Türkiye’nin tavuk eti üretimi 2,7 milyon ton

Türkiye tavuk eti üretimi 2024 yılında 2,5 milyon ton olarak gerçekleşirken,  2025’te 2,7 milyon tona çıktı. İhracatı ise aynı dönemde 371 bin tondan 390 bin tona ulaştı. 2024 yılında ihracatın yarıdan fazlası (213 bin ton) Irak’a yapıldı. Özbekistan, Kongo, Vietnam, Moritanya ve Türkmenistan ihracatta öne çıkan diğer ülkeler.

Tavuk eti üretiminde kendine yeterli ve ihracatçı olan Türkiye, iç tüketim için tavuk eti ithalatı yapmıyor. Ancak konumu gereği ithalatta aktarım merkezi görevi görüyor. Orta Doğu'ya özellikle Irak ve Suriye gibi komşu ülkelere geçiş için transit noktası konumunda.

Türkiye’de kişi başına tavuk eti tüketimi yıllar itibarıyla ortalama 20 kilogram iken 2024 yılında yüzde 15,7 oranında artarak 25,8 kiloya ulaştı. Toplam tüketim 2,3 milyon ton civarında.

 En büyük maliyeti oluşturan yem ve civciv ithalatla karşılanıyor

Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün “Kümes Hayvancılığı Durum Tahmin 2025 Raporu”na göre, Türkiye’de kanatlı hayvancılık sektöründe üretim maliyetinin en büyük kısmını yüzde 68 ile yem gideri oluşturuyor. Üretim maliyetlerinin yüzde 14’ü ise civciv gideri. Raporda özetle şu bilgilere yer veriliyor: “Kanatlı hayvancılıkta kullanılan yem hammaddelerinin başında mısır ve soya geliyor. Bu hammaddelerin büyük bir bölümünün ithalat yolu ile karşılanması yem giderlerini yükseltmektedir. Kullanılan kanatlı yemi miktarı 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 5,6 artarak 10,9........

© Ekonomim