menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Fredric Jameson ve Raymond Chandler: Tavizsiz Diyalektik

28 0
24.10.2026

Jameson’ın Chandler üzerine yazdığı kitap, basit bir gerçeğin en iyi örneklerinden biridir: sanatta bütünlük, kapanma diyalektiğinin bir adıdır ve bu nedenle önceden belirlenmiş bir güzergahı yoktur, aksine düşüncenin sanat eseri içindeki hareketiyle oluşur. Bu harekette, her ayrıntı yalnızca diğer ayrıntılarla karşılaştırılmaz; ne de yalnızca bir genelliğe uygunluğu açısından değerlendirilir. Aksine, her ayrıntı, sanat eserinin genel yapısı ile ayrıntıları arasındaki etkileşim ışığında görülür. Bu nedenle, sanatta bütünlüğün varlığından daha indirgemeci, ele alınan konuya daha kapalı bir şey yoktur.

Aslında, Jameson’ın kitabının üç bölümünü, Chandler’ın edebi biçiminden en ince ayrıntısına kadar bütünlüğü elde etmeye yönelik üç kavramsal yaklaşım, üç yol olarak görebiliriz. Ve eğer ayrıntının kendisi -baskın içerik veya biçim olarak değil, ayrıntı olarak- bütünlüğe yönelik en belirgin meydan okuma ise, o zaman bu tam olarak ilk bölümde ele alınan sorundur ve bütünlüğün en önemsiz ayrıntıda, Chandler’ın diline kadar nasıl yakalandığını göstermektedir: “[Chandler’da] argo sorunu, üslubun mikrokozmosunda, seri toplumun kendisinin sunumu sorununa paralel bir yapı oluşturur; bu toplum, tezahürlerinin hiçbirinde tam olarak mevcut değildir… bütünüyle nesnel ve soyut bir sözcük bilgisi ile değersiz bileşenlerinin yaşanmış somut deneyimi arasında imkansız bir alternatif sunar”.

Jameson’ın bu bölümdeki yazılarının akışı, ayrıntılar ve toplumun bütününe dair bazı temaların bir araya getirilmesi arasındaki bu uyumsuz karşılaşmalar arasında ilerlerken, tavizsiz bir şekilde diyalektiktir: yukarıdaki örnekte, argo, seri halindeki toplumla karşılaşır; başka bir örnekte, Chandler’ın bir romanındaki anlamsız nesneler, Jameson’a, üretilmiş nesneler dünyasına yönelik tutumlarımızın dönüşümünün hızlı ama kapsamlı bir dönemlendirilmesi için fırsat sunar (burada Jameson’ın henüz tam olarak şekillenmemiş postmodernizm kuramı filizlenmektedir). Bunların hepsi aynı paradoksun örnekleridir: “Yoğunluk ve yankı bakımından hafif bir şeyin, kıyaslanamayacak kadar büyük bir katının kaynağı olması, bir tür hiçliğin varlık yaratması, bir gölgenin kendisinden üç boyutluluk yansıtması.”

Bütünlüğü ortaya çıkarmaya yönelik bu (çok Adornovari) stratejinin son noktası, dedektif romanının zamansal kurgusunun hayal kırıklığıdır. Cinayet kurgusunu yeniden yapılandırmak, uzun zaman önce sonuçlanmış ve nihayetinde tatmin edici olmayan eski bir ilişkiye dönüşür. Sonuçta önemsiz bir ayrıntıdan ibaret kalır; ancak Chandler’ın romanlarının pazarlama oyununda çok önemlidir: sizi ilgilendirdiğini düşündüğünüz........

© Ek Dergi