Αν ξεφύγουμε λίγο από τον «θόρυβο» του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ίσως ανιχνεύσουμε ορισμένες πτυχές του. Πρώτον, με τη δεύτερη θητεία και τον αναθεωρητισμό του «ειρηνοποιού» Τραμπ δεν έχουν πλέον εφαρμογή οι μέχρι πρότινος ισχύουσες αρχές Διεθνούς Δικαίου, συμβίωσης λαών, κρατών και ηπείρων και διεθνούς διπλωματίας. Δεύτερον, ένα «φιλοαμερικανικό Ιράν» από σύντομο διεθνο-πολιτικό ανέκδοτο μετατρέπεται σε ανοιχτό ενδεχόμενο.

Σχετικά με την πρόσληψή μας για τον πόλεμο. Εάν ζούσε ο Γάλλος Ζαν Μποντριγιάρ θα μας έλεγε ότι, δυστυχώς, η γνώση και η κρίση μας για τον πόλεμο ανταποκρίνεται στις εικόνες που φτάνουν αθρόες από διεθνή πρακτορεία, ιστότοπους ενημέρωσης, ινστιτούτα, οργανισμούς, κρατικούς αξιωματούχους και όχι από την πραγματικότητα των εμπλεκόμενων. Για τους περισσότερους -θα έλεγε ο Μποντριγιάρ στη μετανεωτερική θεωρητική πτήση του- ο πόλεμος «δεν υπάρχει» γιατί δεν διαχωρίζεται η πραγματικότητά του από την αναπαράστασή της. Υπάρχει ως «υπερπραγματικότητα» που «δένει» την εμπειρία με το ομοίωμα (simulacra) του πολέμου. Θυμηθείτε τη διάσημη θέση του «Ο πόλεμος του Κόλπου δεν έγινε ποτέ», όπου μιλούσε για το τηλεοπτικό ριάλιτι του πολέμου του 1991 (του πατρός Μπους κατά του Σαντάμ) στην «Επιχείρηση Καταιγίδα της Ερήμου» η οποία, τουλάχιστον, είχε μια κρούστα διεθνούς νομιμοποίησης.

Σχετικά με το πόσο μας επηρεάζει ο πόλεμος. Εάν ζούσε ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ, θα μας έλεγε ότι στην «κοινωνία της διακινδύνευσης» (risk society) οι όλεθροι και οι συνέπειές τους δεν περιορίζονται χωρικά, χρονικά ή και κοινωνικά. Οι κίνδυνοι είναι παγκόσμιοι, επηρεάζουν όλες τις χώρες, τις κοινωνικές τάξεις, τα άτομα. Λ.χ., οι τρομοκρατικές επιθέσεις (Νέα Υόρκη και Ουάσινγκτον το 2001, Μπαλί το 2002, Καζαμπλάνκα και Μαδρίτη το 2004, Λονδίνο το 2005, Παρίσι το 2015 κ.ά.) άλλαξαν την αντίληψή μας για την ασφάλεια των κοινοτήτων απέναντι στους κινδύνους της τυφλής βίας. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, μεταβλήθηκαν οι στάσεις των δυτικών κυβερνήσεων πάνω στο θέμα εξισορρόπησης των ελευθεριών και της ασφάλειας και περιόρισαν πολιτικές ελευθερίες προκειμένου να αυξήσουν την επιτήρηση για πιθανά τρομοκρατικά χτυπήματα. Ο αναθεωρητισμός του Τραμπ μετέβαλε τη στάση της Ε.Ε. για τους επανεξοπλισμούς. Ο πόλεμος θα αυξήσει την ενεργειακή φτώχεια.

Σχετικά με το θέμα της νεοαποικιοκρατίας. Απαντάει στο ερώτημα «Τι να θέλει ο Τραμπ;». Η ανατροπή του καθεστώτος είναι μισή απάντηση. Ιστορικά, η περιοχή υπήρξε στόχος εισβολέων και θύμα μιας γεωγραφίας που τοποθέτησε το Ιράν σε χρυσοφόρους εμπορικούς δρόμους και πάνω σ’ έναν ωκεανό πετρελαίου. Οι Αγγλοι ήθελαν ασφαλή δίοδο προς τις Ινδίες. Οι Ρώσοι ήθελαν το βόρειο Ιράν. Η δυναστεία των Κατζάρων ξεπουλούσε, μέσω δικαιωμάτων, τον πλούτο της χώρας. Το 1891 ο σάχης Νάσερ-αλ-Ντιν πούλησε την ιρανική καπνοβιομηχανία στη Βρετανική Αυτοκρατορική Εταιρεία Καπνού. Το 1901 ο γιος του, ο σάχης Μουτζαφάρ-αλ-Ντιν, πούλησε στον Λονδρέζο τυχοδιώκτη Ουίλιαμ Νοξ Ντ’ Αρσί την «αποκλειστικότητα εξεύρεσης, εκμετάλλευσης, ανάπτυξης, μεταφοράς και εμπορίας πετρελαίου… με 60ετή παραχώρηση (concession). Οταν βρέθηκαν τα πετρέλαια του Αμπαντάν, η Αγγλο-Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου –ο Τσόρτσιλ τη χαρακτήριζε «φανταστικό έπαθλο από τη γη των παραμυθιών»– συνέδεσε τα συμφέροντά της με τη βρετανική αποικιοκρατία.

Τους άθλιους Κατζάρους διαδέχθηκαν οι αθλιότεροι Παχλαβί. Το 1951 ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ –κορυφαίος πολιτικός αντίπαλος των Αγγλων και των Παχλαβί– φάνηκε να δίνει μια δημοκρατική, αντιαυταρχική και φιλολαϊκή λύση και εθνικοποίησε την Εταιρεία Πετρελαίων (τότε προμήθευε το 90% του πετρελαίου στην Ευρώπη). Η Αγγλία πίεζε τις ΗΠΑ για δράση κατά του Μοσαντέκ – κατά του «γερο-παράφρονα που ήθελε να παραδώσει τη χώρα του στους κομμουνιστές» (Τσόρτσιλ). Η ψυχροπολεμική Αμερική «τσίμπησε». Ο Κέρμιτ Ρούσβελτ (εγγονός του Θεόδωρου Ρούσβελτ και πράκτορας της νεοσύστατης CIA), με την προτροπή των Τζον Φόστερ Ντάλες και του Αλεν Ντάλες, μαζί με τους Αγγλους και τη βοήθεια του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, το 1953, ανέτρεψαν με πραξικόπημα τον Μοσαντέκ – τον μόνο δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό σε ολόκληρη την πολιτική ιστορία του Ιράν. Επανέφεραν στον Θρόνο του Παγωνιού τον ανίκανο, πλην φιλοδυτικό, σάχη και του επέτρεψαν να επιβάλει μια τυραννία που προκάλεσε την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η αμετροεπής συμμαχία ΗΠΑ και Σαντάμ Χουσεΐν στον ιρανο-ιρακινό πόλεμο του ’80 κ.ά. ισχυροποίησε την αντιαμερικανική και αντισιωνιστική θεοκρατία, που εργαλειοποίησε τον φονταμενταλισμό, την υποταγή του πληθυσμού και την τρομοκρατία ως άξονες λειτουργίας του κράτους.

Αλλες πτυχές; Διαρκές ανακάτεμα κρατών, ασαφής διάρκεια πολέμου, ατελής αποαποικιοποίηση. Οταν οι δημοκρατίες καταλύονται με πραξικοπήματα, φυτρώνουν αυταρχικά καθεστώτα. Ο πόλεμος κατά των αυταρχικών καθεστώτων δεν εγκαθιδρύει δημοκρατίες, πολύ περισσότερο όταν υποκρύπτει αρπαγή πλούτου. Ο πόλεμος εύκολα επεκτείνεται, δύσκολα μαζεύεται. Τέλος, ο πόλεμος κατά του πολέμου, η ανυποχώρητη βούληση για ειρήνη και δημοκρατία δεν είναι εύκολη, αλλά για τους λαούς που την εκφράζουν δεν υπάρχει άλλη καλύτερη.

© EFSYN