Türkiye’de emekli­lik tartışmaları ar­tık sadece “kim ne zaman emekli olacak?” sorusu değil. Asıl mesele; sosyal güvenlik sisteminde ada­let algısı, öngörülebilirlik ve mali sürdürülebilirlik arasındaki dengeyi kura­bilmek.EYT düzenleme­siyle birlikte 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk defa si­gortalı olanlar için yaş şar­tı kaldırıldı. 4A (SSK) kapsamında işe giriş tarihine göre 5000 ila 5975 prim gününü tamamlayanlar yaş bekleme­den emekli oldu. Bağ-Kur ve Emek­li Sandığı tarafında ise yaş şartı ol­maksızın kadınlar 7200 gün, erkekler 9000 gün primle emeklilik hakkı elde etti. Bu düzenleme çıktı, uygulandı ve artık sistemin bir parçası haline geldi. Bugün tartışma EYT değil.

Asıl gerilim: 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası

EYT sonrasında en çok ses çıkaran grup, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olanlar, yani “kademeli emeklilik” bekleyenler.

Bu grubun temel itirazı şudur:

8 Eylül 1999’a kadar yaş şartı yok­ken, 9 Eylül 1999’dan itibaren bir anda kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı­nın başlaması adil midir?

Bugünkü sistemde bu tarihler ara­sında sigortalı olan kişiler için kural nettir:

Bir gün geç sigortalı olmak, kişiyi yaş şartı olmayan sistemden çıkarıp 58–60 yaş beklemek zorunda olan sis­teme sokuyor. Bu da bazı kişiler için emekliliğin 15–17 yıl ötelenmesi anla­mına geliyor.

Buradaki tartışma teknik değil, geçişin sertliğiyle ilgilidir.

“Bir kademe olmalıydı” diyenle­rin itirazı da tam olarak budur.

2008 reformu: Kademeli geçiş var

1 Mayıs 2008 sonrası sistem tekrar değişti. Yaş şartı 65’e doğru yükseltil­di. Ancak burada önemli bir fark vardı:

Geçiş kademeli yapıldı.

Bir anda herkes 65 yaşına çıkarıl­madı. Kadınlar için 58’den başlayarak, erkekler için 60’tan başlayarak yaş sı­nırı yıllar içinde 65’e doğru yükseldi.

Dolayısıyla 2008 sonrası sistemde ani bir kopuş değil, planlı bir geçiş ta­sarlandı. Bugün 1999–2008 arası gru­bun beklentisi de benzer bir geçiş mo­delidir.

CHP’nin kanun teklifi: Niyet anlaşılır, metin sorunlu

Cumhuriyet Halk Partisi 2023 yı­lında bu konuya ilişkin bir kanun teklifi sundu. Teklifin amacı, 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası sigortalı­lar için yaş ve prim şartlarını sigorta başlangıcına göre kademelendirmek.

Ancak teklif metninde önemli tek­nik hatalar bulunuyor.

Teklif başlangıç tarihini........

© Dünya