Son dönemlerde sık sık sah­te sigortalılık ve buna bağ­lı olarak bu günlerin silinmesi ve emeklilik iptalleri konusunda haberler duyuluyor.

Sahte Sigortalılık Konusunu ve bu konu hakkında bilinmesi ge­rekenleri sizin için hazırladım.

Sahte sigortalılık nedir?

Sahte sigortalılık, bir kişinin bir işyerinde fiilen çalışmadığı halde çalışıyormuş gibi gösteril­mesidir.

Bu durum genellikle şu şekil­lerde ortaya çıkıyor:

-Eş, dost veya akraba işyerin­de “hatır için” sigortalı gösteril­me

-Hiç tanımadığı bir işyerinde aracıya para vererek sigorta yap­tırma

-Kâğıt üzerinde var olan ama gerçekte faaliyet göstermeyen şirketler üzerinden bildirim ya­pılması

-İşyerine hiç gitmeden, görev yapmadan sigortalı görünme

Bu tür kayıtlar ilk etapta sis­temde görünse de, denetim sıra­sında “fiili çalışma yok” tespiti yapılırsa geçersiz sayılıyor.

Eksik prim gününü tamam­lamak ya da avantajlı emeklilik şartlarını korumak için başvuru­lan sahte sigortalılık, kısa vadede çözüm gibi görünse de uzun va­dede ağır sonuçlar doğurabiliyor. Çünkü sistemde görünen her gün geçerli sayılmıyor; esas olan fiili çalışma. Yıllar sonra gelen bir de­netim, emeklilik dahil tüm hakla­rı tartışmalı hale getirebiliyor.

Türkiye’de sosyal güvenlik sis­teminde en çok yanlış anlaşılan konulardan biri, sigorta günleri­nin “görünmesi” ile “geçerli ol­ması” arasındaki fark. Birçok ki­şi e-Devlet’te hizmet dökümünde günlerini gördüğü sürece güven­de olduğunu düşünüyor. Oysa sosyal güvenlik hukukunun temel kura­lı açık:

Sigorta, bildirimle değil, fiili çalışmayla kazanılır.

Bu nedenle, bir işye­rinde gerçekten çalış­madan sigortalı göste­rilen kişilerin kayıtla­rı, aradan yıllar geçse bile denetime takılabiliyor. Üs­telik bu durum yalnızca sigorta­lılık sürelerinin silinmesiyle sı­nırlı kalmıyor; emeklilikten sağ­lık harcamalarına kadar geniş bir alanda ciddi sonuçlar doğurabili­yor.

Sigortalılık iptali mi, emeklilik iptali mi?

Kamuoyunda sıkça kullanılan “emeklilik iptali” ifadesi çoğu za­man teknik olarak doğru değil. Çünkü süreç genellikle şöyle iş­liyor:

-Önce kişinin belirli dönem­lerdeki sigortalılığı geçersiz sa­yılıyor

-Ardından bu günlere dayana­rak yapılan emeklilik hesabı bo­zuluyor

-Sonuç olarak bağlanan aylık kesilebiliyor

Yani asıl mesele emekliliğin kendisi değil, emekliliğin dayan­dığı sigortalılık süresinin gerçek olup olmadığıdır.

“Günlerim görünüyordu” demek neden yeterli değil?

Vatandaşların en çok sordu­ğu soru şu:

“Benim günlerim sistemde görünüyordu, neden şimdi ip­tal ediliyor?”

Çünkü sistemde bir kaydın gö­rünmesi, onun hukuken geçer­li olduğu anlamına gelmez. SGK dnetimleri çoğu zaman sonradan yapılır.

-Şikâyet üzerine incelenebilir

-Vergi ve ticaret sicili kayıtla­rıyla karşılaştırılabilir

-Adresinde bulunmayabilir

-aaliyetsiz çıkabilir

-Gerçek dışı çalışan sayısı bil­dirmiş olabilir

Bu tür durumlar ortaya çıktı­ğında, geçmişte bildirilen sigor­talılık süreleri de yeniden değer­lendirilir.

Sigortalılık neden iptal edilir?

Sahte sigortalılık şüphesi do­ğuran ve iptale yol açabilen başlı­ca nedenler şunlardır:

-Fiili çalışma olmaması

Kişi işyerinde hiç çalışmamış­tır.

Eş, dost veya akraba işyerin­de çalışmadan sigortalı gösteril­miştir.

-Aracı üzerinden sigorta

Bir ücret karşılığında tanınma­yan bir işyerinden sigorta yapıl­mıştır.

-İşyerinin gerçekte faal olma­ması

Şirket kâğıt üstünde vardır an­cak faaliyet yoktur.

İşyeri bildirilen adreste bulun­mamaktadır.

-Şüpheli çalışan sayısı

Geliri olmayan işyerinde çok sayıda sigortalı gösterilmektedir.

-Ücret ve kayıt eksikliği

Banka ödemesi, bordro ve ça­lışma izleri bulunmamaktadır.

Emeklilikten sonra neden sorun çıkıyor?

Birçok kişi, “Madem sorun var­dı, neden emekli ederken tespit edilmedi?” diye soruyor.

Ancak denetim mekanizma­sı her zaman başvuru anında ta­mamlanmayabilir. Bazı durum­lar:

-Sonradan gelen ihbarlarla

-Toplu işyeri incelemeleriyle

-Vergi ve ticaret kayıtlarının kontrolüyle ortaya çıkabilir.

Bu nedenle emekli aylığı bağ­lanmış olması, dosyanın tama­men kapandığı anlamına gelmez.

Gerçekten çalıştıysanız ne yapmalısınız?

Şayet kişi gerçekten o işyerin­de çalıştıysa, sigortalılığın ipta­li hatalı olabilir. Bu durumda hak arama yolu açıktır.

Ancak burada kritik nokta şu­dur: İspat şarttır.

Mahkeme sürecinde şu tür de­liller önem kazanır:

-Banka üzerinden maaş öde­meleri

-Bordrolar ve puantaj kayıt­ları

Eğer fiili çalışma ispatlanabili­yorsa, sigortalılık yeniden geçerli sayılabilir.

Sahte sigortalılığın faturası neden ağır?

Sahte sigortalılık tespit edildi­ğinde sonuçlar sadece gün silin­mesiyle sınırlı kalmaz.

Geri istenebilecek başlıca ka­lemler şunlardır:

Geçersiz günlerle bağlanan maaşlar geri alınabilir.

Emeklilik statüsüne bağlı ödemeler iade edilebilir.

Tedavi ve ameliyat masrafları talep edilebilir.

Haksız alınan ödenekler fai­ziyle geri istenebilir.

-Diğer sosyal ödemeler

Çeşitli yardımlar ve ödemeler incelemeye alınabilir.

Üstelik bu geri ödemeler fai­ziyle birlikte talep edilir.

İnsanlar neden sahte sigortalılığa yöneliyor?

Bu durumun arkasında çoğu zaman bilinçli bir kötü niyet de­ğil, yanlış yönlendirme ve sis­temsel nedenler bulunuyor.

-Eksik prim günü olanlar

-4A statüsünden emekli ol­mak isteyenler

-İsteğe bağlı sigortanın Bağ- Kur kapsamında değerlendi­rilmesinden çekinenler daha “avantajlı” olduğunu düşündük­leri bu yola yönelebiliyor.

Ayrıca sahte sigortalılık sis­temi, isteğe bağlı primden daha düşük maliyetli gibi sunularak cazip hale getiriliyor.

-10.2008 tarihinde yapılan yasa değişikliği sahte sigortalılı­ğın önünü açtı!

Ülkemizde 1.10.2008’e kadar isteğe bağlı 4/A SSK ve 4/B Bağ- Kur statüsünde prim ödenebili­yordu.

-10.2008’de isteğe bağlı 4/A SSK kaldırıldı. Emeklilikte son 2520 güne bakılarak hangi sta­tüden emekli olunacağı belir­leniyor. 4/A SSK’dan emekli ol­mak Bağ-Kur’a göre daha avan­tajlıdır. Bu avantajı elde etmek isteyenler 4/A SSK primini ça­lışma olmaz ise tamamlayamı­yorlar. İsteğe Bağlı 4/A şeklinde ödeyemiyorlar, bu nedenle sahte sigortalılığa yönelerek 4/A’dan emekli olmak istiyorlar.

Eskiden olduğu gibi isteğe bağlı 4/A prim ödeme hakkı geri verilirse sahte sigortalılık soru­nu çözülmüş olur ve bu durumda vatandaşlar ve SGK zarar etmez.

Asıl risk: Ucuz çözümün pahalı sonucu

Sahte sigortalılık çoğu zaman şu şekilde pazarlanıyor: “Daha az para ver, seni sigortalı göste­relim.”

Ancak bu yaklaşımın iki bü­yük riski var:

-Ödenen paranın SGK’ya gi­dip gitmediği belirsizdir

-Görünen günlerin ileride geçerli sayılmama ihtimali var­dır

Sonuçta kişi, kısa vadede ka­zanç sağladığını düşünürken, uzun vadede çok daha büyük bir borçla karşılaşabilir.

Sahte sigortalılık, bir çözüm değil; gecikmiş bir risktir.

Bugün sorunsuz görünen bir kayıt, yarın tüm emeklilik planı­nı bozabilir.

Bu nedenle herkesin aklın­da olması gereken en temel ger­çek şudur: Sigorta, sistemde gö­rünmekle değil; gerçekten çalış­makla kazanılır.

Emeklilik konusunda işin uz­manlarından ya da Alo 170 SGK hattından ve Sosyal Güvenlik Kurumu İl ve İlçe Müdürlükle­rinden destek almak yararınıza olacaktır.

© Dünya