Emekli aylıklarında sorun zam değil, sistemin kendisidir!
Türkiye’de emekli aylıkları her zam döneminde yeniden gündeme geliyor. En düşük emekli aylığının ne kadar olacağı, emeklilere refah payı verilip verilmeyeceği, aylıkların asgari ücret karşısındaki durumu ve milyonlarca emeklinin geçim sıkıntısı uzun süredir tartışılıyor.
Ancak yıllardır aynı tartışmaları yapmamıza rağmen sorunun kaynağına yeterince odaklanamıyoruz.
Emekli aylıklarında yaşadığımız temel sorun, yalnızca artış oranlarının yetersizliği değil, emekli aylığı hesaplama sisteminin yapısal sorunlarıdır.
Bugün emekli aylıklarına ilave artışlar yapılabilir, refah payı verilebilir, en düşük emekli aylığı yükseltilebilir. Elbette bunlar milyonlarca emeklimizin geçim koşullarının iyileştirilmesi bakımından önemlidir. Ancak mevcut sistem değiştirilmediği sürece kısa bir süre sonra yeniden aynı sorunlarla karşı karşıya kalacağız.
Çünkü sorun yalnızca bugünün emeklilerinin ne kadar aylık aldığı değil, bugün çalışan milyonlarca kişinin gelecekte ne kadar emekli aylığı alacağıdır.
Emekli aylığı hesaplama sistemi yeniden ele alınmalı
Türkiye’de emekli aylığı hesaplama sistemi yıllar içerisinde birçok kez değiştirildi. Özellikle 2000 yılı öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası dönemlerde farklı hesaplama kuralları uygulandı.
Bugünkü sistemde emekli aylığının belirlenmesinde sigortalının prime esas kazançları, prim ödeme gün sayısı, çalıştığı dönemler ve bu dönemlere ilişkin aylık bağlama oranları gibi unsurlar etkili oluyor.
Esasında sosyal güvenlik sisteminin temel mantığı son derece açık olmalı: Daha uzun süre çalışan, daha fazla prim günü bulunan ve daha yüksek kazanç üzerinden prim ödeyen sigortalı, emekli olduğunda bunun karşılığını aylığında görebilmeli.
Ancak mevcut sistem, özellikle düşük ve orta gelir grubundaki çalışanlar bakımından bu beklentiyi yeterince karşılayamıyor.
Üstelik en düşük emekli aylığına yönelik tamamlama uygulamaları, farklı prim günlerine ve kazanç geçmişlerine sahip emeklilerin fiilen aynı tutarda aylık almasına yol açabiliyor.
Bu durum yalnızca emeklilik döneminde gelir adaletini zedelemiyor, çalışma hayatında daha fazla prim ödeme isteğini de olumsuz etkiliyor.
Asgari ücret, ortalama ücret haline gelmemeli
Emekli aylıklarını tartışırken gözden kaçırdığımız en önemli konulardan biri de Türkiye’nin ücret politikasıdır.
Yıllardır ifade ediyoruz: Türkiye’de yalnızca asgari ücretin değil, ortalama ücretlerin yükselmesi gerekiyor.
Asgari ücret, adı üzerinde, çalışanlara ödenebilecek en düşük ücret seviyesidir. Ancak ülkemizde milyonlarca çalışan asgari ücretle veya asgari ücrete çok yakın tutarlarla çalışıyor.
Asgari ücretin ücret dağılımında bu kadar belirleyici hale gelmesi, yalnızca çalışanların bugünkü refahını değil, gelecekte alacakları emekli aylıklarını da doğrudan etkiliyor.
Çünkü sosyal güvenlik sistemimizin finansmanı büyük ölçüde çalışanların prime esas kazançları üzerinden ödenen işçi ve işveren primlerine dayanıyor.
Ücretler asgari ücret ve çevresinde yoğunlaştığında, SGK’ya bildirilen prime esas kazançlar da düşük seviyelerde kalıyor.
Böyle bir ücret yapısında yalnızca emekli aylığı hesaplama formülünü değiştirmek de yeterli olmayacaktır.
Emekli aylığı sorunu ile Türkiye’nin ücret politikası birbirinden bağımsız değerlendirilemez.
Ortalama ücretleri yükseltemeyen, çalışanların önemli bölümünü asgari ücret seviyesinde tutan bir ekonomik yapının, yüksek emekli aylıkları üreten güçlü bir sosyal güvenlik sistemi oluşturması da oldukça........
