Finans piyasalarında bazı riskler vardır, işler yolunda giderken kimse onları konuşmaz. Likidite bunların başında gelir.

Piyasalar yükselirken herkes alıcıdır. Fonlara para girer, hisse fiyatları yükselir, portföyler bü­yür ve yatırımcı ekranda gördüğü değeri gerçek serveti olarak kabul eder. Oysa finansın en eski kural­larından biri şudur: Bir varlığın ekranda görünen fiyatı ile o varlı­ğı büyük miktarda satabileceğiniz fiyat her zaman aynı değildir.

Türkiye sermaye piyasalarında son günlerde yaşananlar bize tam olarak bunu hatırlattı. Rakamların büyüklüğü elbette önemli. Ancak bana göre asıl üzerinde durmamız gereken mesele kaç fonun tasfi­ye edildiğinden çok, yaşananların Türkiye sermaye piyasasının ge­leceği açısından bize ne anlattığı.

Çünkü karşımızdaki mesele as­lında çok basit bir soruyla özet­lenebilir: Her gün satılabilen bir fon, her gün satılabilen varlıklar­dan mı oluşuyor? Likidite bolluk­ta değil, sıkıntıda ölçülür

Bir yatırım fonunun 10 milyar li­ralık büyüklüğe sahip olduğunu dü­şünelim. Fonun portföyündeki his­selerin o günkü borsa fiyatlarını topladığımızda gerçekten 10 milyar liralık bir değer ortaya çıkabilir.

Fakat asıl soru bu değildir. Asıl soru şudur: Bu portföyün 3 mil­yar lirasını birkaç gün içerisinde satmak zorunda kalırsanız, ger­çekten ekranda gördüğünüz fi­yatlardan satabilir misiniz?

Eğer portföyünüz BIST 30’daki yüksek işlem hacimli hisselerden oluşuyorsa bunun cevabı görece daha kolaydır.

Ama portföyünüzün önemli bölümü düşük fiili dolaşıma sa­hip, günlük işlem hacmi sınırlı hisselerden oluşuyorsa tablo ta­mamen değişir.

Çünkü küçük miktarda yapılan işlemin oluşturduğu fiyat, büyük miktarda satış yapmak istediği­nizde geçerli olmayabilir.

İşte burada finansın çok önem­li bir ayrımı ortaya çıkıyor:

Değer başka şeydir, likidite başka şeydir

Bir varlığın teorik olarak 100 li­ra değerinde olması, o varlığın ta­mamının 100 liradan satılabile­ceği anlamına gelmez.

Son yaşananların en öğretici tarafı tam da burada. Bir fondan ya­tırımcı çıkışı başladı­ğında fon yöneticisinin yatırımcıya ödeme ya­pabilmek için nakit ya­ratması gerekir. Normal şartlarda bu son derece sıradan bir işlemdir.

Ancak fondaki bazı varlıkların likiditesi düşükse, fon yöneticisi onları satmakta zor­lanabilir. Bu durumda ne yapar? Önce satabildiği varlıkları satar.

Yani paradoksal biçimde port­föydeki en kaliteli ve en likit his­seler satışa konu olabilir.

Reuters’ın 22 Eylül tarihli ana­lizinde de son satış dalgasında bu mekanizmaya dikkat çekiliyor. BIST 100 geçen hafta yüzde 8’den fazla gerilerken, bazı fonların yatı­rımcı çıkışlarını karşılamak ama­cıyla daha likit varlıklarını satmak zorunda kalmasının satış........

© Dünya