Sosyal medya yayıncısı Ruhi Çenet’in Hasidik Yahudileri konu alan belgeselinden geriye, Türkiye’de en fazla şu cümle kaldı: “Yahudi aklı bunu da düşündü.”

Cümle, önce belgeselde gösterilen bazı dinî hükümleri uygulamamak ve etrafından dolaşmak için başvurulan yöntemleri ifade etmek amacıyla kullanıldı. Ardından kuralları dolanan, kestirme yol bulan, sorumluluktan kaçan herkes için söylenen bir sosyal medya kalıbına ve akımına dönüştü.

Şimdi aynı sesin üzerine birbirinden ilgisiz videolar çekiliyor. Birileri eğleniyor, birileri izleniyor, birileri de bu geçici akımdan kendisine şöhret devşirmeye çalışıyor.

Fakat mizah diye yapılan şey gerçekten bu kadar masum mu?

Belgeselde sözü edilen düşünme biçiminin temelinde, dinî hükümlere itaat etmek yerine onların çevresinden dolaşmak bulunuyor. Yani hüküm yerinde duruyor fakat çeşitli yöntemlerle etkisiz hâle getiriliyor ve uygulanmıyor. Burada söz konusu zihin yapısı dinin emirlerini açıkça reddetmiyor, onu kendi kurnazlığıyla anlamsızlaştırmaya çalışıyor.

Kur’an’ın anlattığı cumartesi yasağı hadisesinde de benzer bir tavır görülür. Deniz kıyısındaki topluluğa cumartesi günü avlanmak yasaklanmıştı. Balıkların özellikle o gün kıyıya gelmesi üzerine yasağı görünüşte çiğnemeden avlanmanın yollarını aradılar. Deniz kenarına havuzlar açıp bunları kanallarla denize bağlayıp, balıklar cumartesi günü havuzlara girince pazar günü onları avladılar. Kur’an, hükmün lafzını koruyormuş gibi yaparak maksadını çiğneyen bu topluluğun ağır biçimde cezalandırıldığını bildirir. Nisâ sûresinde de cumartesi yasağını çiğneyenlerin lanetlendiği hatırlatılır.

Bakara sûresindeki sığır kıssasında ise İsrailoğullarına bir sığır kesmeleri emredilir. Açık olan bu emir karşısında hemen harekete geçmek yerine, “Nasıl bir sığır?”, “Kaç yaşında?”, “Ne renk?”, “Toprağı sürenlerden mi?” şeklinde peş peşe sorular yöneltirler. Her soru, emri yerine getirmeyi kolaylaştırmaz aksine alanı daraltır ve işi dahda da zorlaştırır. Kur’an-ı Kerim bu tavrın sonunda, “Neredeyse bunu yapmayacaklardı” (Bakara, 71) buyurur.

Bugün sosyal medyada mizah malzemesine dönüştürülen şey, tam olarak hükmün etrafından dolaşma maharetidir. Daha vahimi, bu davranışın “zekâ”........

© Diyanet Haber