Paul Valéry'nin Ketebe Yayınları'ndan çıkan Şiir Sanatı isimli eserini elime almadan önce hakkında yazılanlara göz gezdirdim. Arthur Rimbaud ve Charles Baudelaire'in şiirlerinin ardından Valéry'nin Deniz Mezarlığı, Yılan Taslağı, Adımlar, Ateş Kuşu, Helena, Dost Orman, Narlar ve Ateşler Sarmış Beni şiirlerini okumaya çalıştım. Ardından Şiir Sanatı'na yöneldim.

Üstad Necip Fazıl Kısakürek, "Şiirde (Rembo)yu severim. (Bodler); -tam severim diyemem- şâyân-ı dikkattir. (Valeri) de bunların arasına girer." der.

Valéry, Rimbaud'nun ateşi veya Baudelaire'in karanlığı kadar ilk bakışta çarpıcı olmayabilir. Fakat şiirin yalnızca ne söylediğiyle değil, nasıl meydana geldiğiyle ilgilenmesi onu ayrı bir yere koyar.

Valéry'nin şiir üzerine düşünmesinde Edgar Allan Poe'nun önemli bir tesiri bulunur (bkz. Kuzgun şiiri). Poe'da görülen, şiirin kuruluşuna dair şuurlu yaklaşım, Valéry'de uzun yıllar sürecek bir araştırmaya dönüşür. Yaklaşık yarım asır boyunca tuttuğu Cahiers (Defterler) bunun en açık belgesidir. Valéry burada şiirden matematiğe, dilden şuura kadar pek çok mesele üzerine düşünür; fakat bütün bu düşüncelerin merkezinde "zihin nasıl çalışır ve düşünce nasıl biçime dönüşür?" suali vardır.

Valéry'yi yalnızca bir şair olarak değil, şiirin meydana gelişini araştıran bir şahsiyet olarak okumak gerekir. Bu noktada Mallarmé'yi de hatırlamak icap eder: Valéry, sembolist şiirin büyük ismi Stéphane Mallarmé'nin açtığı yoldan gelir.

Valéry'ye göre "şiir" kavramının kendisi bile muallaktadır. Bu kelime tek bir şeye işaret etmez, iki farklı mânâyı birden taşır: bazen şairin içinde beliren, onu "yaratma"ya iten o ilk hissi anlatır, bir dünya kurma isteğini. Bazen de bu hissin okura geçmesi için yapılan işi anlatır — şairin dil vasıtasıyla kendi hâlet-i ruhiyesini karşıya aktarma zanaatkârlığını, yani şairliğin kendisini. Ona göre iyi eser, okura başka hiçbir yerde bulamayacağı bir hâli sunar.

Şair Çömlekçiye Benzer

Valéry, Adonis üzerine yazdığı metinde şairi çömlekçiye benzetir: "Şair bir çömlekçi gibidir. Sıradan materyali alır, onu elekten........

© Diriliş Postası