Güney Kore doğumlu Alman filozof Byung-Chul Han, çağımızın en keskin kültürel münekkidlerinden biridir. Filozof, dijital kapitalizmin, neoliberal görüşün ve şeffaflık ideolojisinin insan ruhunda açtığı yaraları teşhis eder.

Bu yazımızda, Han’ın özellikle Yorgunluk Toplumu, Ötekinin Kovuluşu, Psikopolitika, Eros’un Istırabı, Zamanın Kokusu, Ritüellerin Yok Oluşu ve Şeylerin Yokluğu adlı eserleri ile çeşitli röportajlarından hareketle düşüncesini Müslümanca bir ufukta yeniden okumayı hedefliyoruz. Amacımız onun teşhis ettiği krizin İslam düşüncesinde zaten güçlü karşılıkları bulunduğunu göstermektir.

Kul olma şuurunun kaybı

Han’a göre çağımızın insanı bir “performans toplumu”dur. Performans toplumunu nasıl açıklayabiliriz?

Burada söz konusu olan “yapabilirsin” buyruğu, dışsal bir zorlamadan ziyade, ferdin kendi üzerine yüklediği sürekli başarma, üretme ve kendini aşma baskısıdır. Han’a göre, modern çağın insanı, kendi performansını putlaştırır; her an daha hızlı, daha iyi, daha üretken olmak zorundadır. Bu baskı, Han’a göre hedonistliğe dayalı, maneviyattan yoksun bir ilerleyiştir ve sonunda depresyon, tükenmişlik ve dikkat dağılması üretir.

İslami veçheden bakıldığında tablo farklıdır. Müslüman da sürekli kendini aşmak, olgunlaşmak ve tekâmül etmek zorundadır; ancak bu “kendini aşma” süreci niyet ve istikrarla desteklenir. Müslüman, zorlukları sadece bir yük değil, aynı zamanda bir sıçrama tahtası olarak görür; her çaba tevekkül ve Allah’a yönelmiş bir irade ile tamamlanır. Burada maksat sadece “performans” değil, ahlaki ve ruhî olgunlaşmadır. Bu bağlamda yorgunluk, Müslüman için tükenmişlik değil, mukavemetin ve sebatın işaretidir. Han’ın........

© Diriliş Postası