Ekonomik ve askeri kapasite bakımından gerilediği artık çok daha aşikâr olan ve aşırı sağın yükselişte olduğu Avrupa’nın durumu, Kenneth Pomeranz’ın; “The Great Divergence” ve Karl Polanyi’nin; “The Great Transformation” tezlerini akla getiriyor.

Ve “Artık bir tersine dönüş üzerinden mi bu tezleri okumaya başlayacağız?” sorusunu da haklı olarak sorduruyor.

Amerikalı Tarihçi Kenneth Pomeranz; “Büyük Ayrışma: Çin, Avrupa ve Modern Dünya Ekonomisinin Oluşumu” adlı çalışmasıyla, 1750, 1800’lü yıllarda Avrupa’nın büyük bir ekonomik ayrışmayla dünyadan nasıl ayrıştığını ve bunu nasıl yaptığını ortaya koyuyor.

Ona göre 18. yüzyıla kadar Batı Avrupa -özellikle Britanya- ile Doğu Asya'nın en gelişmiş bölgesi olan Yangtze Deltası arasında üretim, yaşam standardı ve piyasa yapıları açısından büyük bir fark yoktu.

Peki, ne oldu da bu büyük ayrışma meydana geldi ve Batı Avrupa, özelde Doğu Asya’yı genel de de Doğu’yu geride bıraktı?

Bazı temel sebepleri sıralayarak geçmişteki ayrışmanın sebeplerini göstermeye çalıştıktan sonra, şimdiki zamana gelmek ve artık değişen dengeleri ifade etmek istiyorum.

Buharlı teknolojinin petrolü olan kömür yataklarının rolü: Britanya'daki zengin kömür yataklarının, nüfusun yoğun olduğu sanayi merkezlerine coğrafi olarak yakın konumda bulunması, Avrupa'ya büyük bir enerji avantajı sağladı.

“Hayalet Alanlar” (Ghost Acreage) ve Ekolojik Rahatlama: Avrupa, Amerika Kıtasının keşfi ve sömürgeleştirilmesi sayesinde kereste, pamuk ve şeker gibi toprağa dayalı kaynakları dışarıdan ithal etti.

Bu durum, Avrupa'ya kendi topraklarını gıda yerine sanayiye ayırma fırsatı........

© Diriliş Postası