Har.3: Eğirdir ve Beyşehir göllerindeki coğrafî değişim, Arzawa devletleri, tarihî yollar, dağlar, ırmaklar ve kentler.

Ramazan Topraklı yazdı;

Sofist Aristides’in yurdu ve şifa tanrısı Asklepios

Makalenin amacı ünlü sofist Aristides’in [Publius Aelius Theodorus, 117-181] doğum yeri Hadrianopolis ile ölmüş olduğu malikânesi ve hastalığında çok sık gittiği şifa tanrısı Asklepios’un [Asclepius] yeri Bergama’yı tartışmaktır. Zira Yalvaç Kazı Bşk. Prof. Dr. M. Özhanlı, 09.02.2026 Hürriyet’ten Umut Erdem’e verdiği beyanatta; “MS 46’da Aziz Paulus ile Havari Barnabas, buraya gelip Hıristiyanlığın ilk vaazlarından birini vermişlerdir. İncil’in ‘Elçilerin İşleri’ bölümünde Barnabas ve Paulus anlatılıyor. Kıbrıs’a gidiyorlar. Kıbrıs Valisi, Antiokheia’da Musevi inanca bağlı insanlar olduğunu söylüyor. Buraya yönlendiriyor. Bir de hastalığı var. Bir sağlık problemi olduğu belli; ama ne olduğunu bilmiyoruz. Tedavi için geliyor. Daha Asklepion’unu bulamadık. Asklepion, bugünkü hastalık, sağlık merkezine karşılık geliyor. Hastane gibi düşünmek lazım. O sağlık merkezini arıyoruz. Yerini bulamadık ama sikkelerde ve yazıtlarda olduğunu biliyoruz. Bu sene bir projemiz var onunla ilgili. Sikkeler ve yazıtlardan yola çıkarak biraz daha çerçeveyi daraltacağız” diyor. Yalvaç-Hadrianopolis doğumlu Aristides de, aynı sağlık merkezinde tedavi görmüş olmalıdır. Umarım bu çalışma tarihçi ve arkeoloğa yardımcı olacaktır.

Açar Kelimeler: Sofist Aelius Aristides, Yalvaç, Hadrianopolis, Kötürnek, Bergama, Gaziri Adası, St. Barnabas, Paulus

Yaklaşık 500 yıl önce Eğirdir ve Beyşehir göllerinde vukûbulan coğrafî değişim bilinmediği için Göller Bölgesi tarihi alt üst edilmiştir. Hoyran ve Eğirdir gölleri 21 Eylül 2025 tarihinde tekrar ayrıldılar ve kış aylarındaki yağışlar sebebiyle 04 Şubat 2026 tarihinde tekrar birleştiler. Tarihçi bu olaydan bile ayıkmadı ve eski hatalarına devam ediyor. “Pisidia yakınında ve Firikya Parore’deki Antakya, vaktiyle Menderes yakınında oturmuş olan Magnetler tarafından iskân edilmiştir” (Strabon, 2009: 82). Strabon’un zikrettiği Antakya, Yalvaç hisarı; Menderes, Hoyran ve Eğirdir gölleri arasındaki Hoyran’dan Eğirdir’e doğru akan derin ırmak, yâni Orta Menderes; Magnetler ise Orta Menderes yanındaki Magnesia’da oturan halktır. Bu yüzden Yalvaç için “Antiocheia on the Maeander” veya “Antiokheia ad Maeandrum” denilmiştir. Bu gerçekleri ve Yalvaç’ın Pisidia Antakya değil, Firikya Antakya olduğunu, bırakın diğer tarihçileri, Yalvaç Kazı Bşk. Özhanlı Hocama bile yaklaşık on yıldır kabul ettiremedim. Anlaşılan o ki bizim tarihçiler, bir gerçeği kabul etmek için mutlaka bir ecnebinin kalemine ihtiyaç duymaktadır!

Barnabas ve Paulus’un MS 46’da bölgeyi ziyaretleri ve ilk yedi kilise [bk.Har.1]

Barnabas ve Paulus’un MS 46 yılında Yalvaç’ı ve bilhassa Eski Eğirdir Gölü çevresini ziyaret etmeleri, maalesef iyi ve doğru bilinmemektir. Havariler, sanki sadece Yalvaç’ı ziyaret etmişler gibi bir hava estirilmektedir. Kıbrıs’tan itibaren bölgeye hangi yollardan geldikleri de tartışmalıdır. Kanaatimce havariler, Side veya Eski Antalya limanında karaya çıkmışlar; Aspendos ve Perge’yi ziyaretten sonra Roma yolunu takiple Selukule [Seleukeia], İbradı [Brakena: Prakana] üzeri Beyşehir’de [Misthia] Kıral Yolu’na [Anayol], oradan da Anayol’u takiple Kötürnek [Kharax: Alexander Kharax] köyüne gelmişlerdir. Buradan da Bağlı, Gelendost üzeri Gelendost-Hüyük İskelesi yanındaki Efes’e [Apasa: Arzawa], oradan Eğirdir’e [Laodikya] geldiler. Oradan Barla [Sart], oradan Barla-Boyalı önündeki İzmir [Myria: Myrina: Apameia], oradan Kemer Boğazı şarkındaki Thyateira [Pelopeia: Arkadiopolis: Semiramis], oradan Aşağıtırtar yanındaki Bergama, oradan da Yalvaç’a geldiler [bk. Har.1-2].

Havariler, ilk yedi cemaati [kilise] Efes, Eğirdir, Barla, İzmir, Thyateira, Bergama ve Yalvaç’ta elde ettiler [bk.Har.1]. Diğer yerlerde Hz. İsa’ya inananlar elde ettilerse de bilmiyoruz. İlk yedi kilisenin bugünkü Efes, İzmir, Bergama, Alaşehir ve Denizli ile hiçbir ilgisi yoktur. Masır, Küçük Atina, Alaşehir [Philadelphia] ve Flaviapolis Yalvaç’ın diğer adlarıdır. Sn. Özhanlı’nın dediği gibi Paulus hasta olsaydı, ilk önce Bergama’ya [Gaziri Ad.] gelirdi. Zira Prof. Özhanlı’nın aradığı Asklepios, Gaziri Adasında idi. Benim yorumuma göre Yalvaç’ta Yahudiler tarafından taşlanan Havariler kaçarlarken, bir mümin olan Habibi Neccar şehrin kenarından koşarak gelmiş ve Yahudilere nasihat ederek engel olmak istemiş; fakat Yahudiler onu şehit etmişlerdir.

Har.1: İlk yedi Hıristiyan cemaati ve Yedi Uyurlar.

Har.2: Coğrafî değişim, tarihî yollar, dağlar, ırmaklar, kentler ve Arzawa devletleri.

Tarihçi ve arkeologdan birkaç ricam

1- İzmir Anglikan Papazı F.V.J. Arundell, Yalvaç’a 1831 değil, 1832; hatta 7 Kasım 1832 Çarşamba günü Saat 11.45’de gelmiş, 9 Kasım 1832 Cuma günü Saat 10.00’da da ayrılmıştır [bk. Arundell, 2013: 43, 67].

2- Antiocheia Pisidia’da değil, Firikya’dadır. Onun için bu kente Küçük Antakya veya Phrygia Antiocheia denilmelidir. Zira burası Küçük Firikya’dadır. Görmüyor musunuz adamlar Pisidia Metropoliti tayin ettiler ve sanki burada Hıristiyan varmış gibi Metropolit, Yalvaç’ı çok sık ziyaret eder olmuştur. Papaz Arundell’in aşağıdaki sözlerini görün de ona göre hareket edin.

3- Arundell’in sözleri: “Paul ve Barnabas Antioch’ta iken,........

© Dikgazete.com