Har.1: Şuhut, 1247 Kalfa T., Bazlar, Kurumusa Kp., Karahallı, Uzunpınar, Çoru, Oyniğan, Kılıçkaya (Muhacir), Arızlı (Gereme). Ayrıca Yoğurtçubeli ve Bozdurmuşbeli adlı tarihî iki dağ geçidine (beline) dikkat. Yoğurtçubeli, İbn Hordazbih’te (847), Bozdurmuşbeli ise hem İbn Hordazbih (847), hem el-İdrîsî (1153), hem Peutinger Tablosu, hem Antonine İtineneri, hem de Kudüs İtineneri’nde verilir. Yoğurtçubeli, 438 Nu. MVAD I.’de Uluborlu kazasına tâbi Yoğurtçu Derbendi olarak gösterilir (bk.s.68, 273). Aynı defterde bel yerine Bozdurmuş karyesi var.

Rousion veya Uruzlar karyesinin yerinin tesbiti çalışmaları

Bu çalışmanın özü, 1089 yılı Peçenek-Bizans harbinde zikredilen Şuhut civarındaki Rousion kentinin yerini bulmaktır.

Açar Kelimeler: Rousion, Uruzlar, Ma’sun, Halife / Kalfa viranı, Polybotos, Hades, Polemon, Belumin, Xerogypsos, Çoru, Boulgarophygon, Mikra Nikaia

14 Nisan 2018 Cumartesi, Şuhut’a tâbi Rousion’u (Uruzlar) arama faaliyeti

Ziya Kubilay ile 06.45’de Çukurambar’daki evimizin önünden hareket ettik. Sivrihisar-Şoförler cemiyetinin yanındaki tesislerde çorba içtikten sonra ara vermeden 09.30 Afyon’a vardık. Türkeli Matbaasında Uruzlar veya Oruzler Öreni hakkında malûmat toplamaya çalıştık ve Osman Hazer beyle görüştük. İsmail Aytay gıda zehirlenmesi geçirdiği için görüşemedik. Bu arada lise arkadaşım Sabriye Cankal’ın Çavuşoğlu Eczanesini kapattığını öğrendim. O da bizim gibi yaşlanmış olmalıydı.

Süğlün’deki lastikçi Ahmet Özuslu’nun yönlendirmesiyle büyük ve küçük Kalecik köylerinde nafile Oruzler öreni aradık. Oradan Değirmenayvalı köyü üzeri Salar ve Halimoru köylerine indik. Devamla Nuribey (Mihayil / Mıyıl), Karaarslan üzerinden Işıklar’a geldik. Işıklar, eski yerleşim yerini sık sık sel bastığı için şimdilerde Afyon-Konya yolu kenarına inmiş. Eski yerleşim yeri 1944 baskı 200 bin ölçekli bir haritaya göre Afyon-Konya yolunun 4-5 km daha sağında, yani Şuhut tarafındadır.

Işıklar’dan Niyazi Şahan Beyi aldık ve o bize kılavuzluk yaptı. Toprak yollardan Balı Sultan türbesine gittik ve birkaç resim çektik; oradan da bin bir zahmetle toprak yollardan geçerek Halimoru köyüne çıktık. Maalesef “Uzundede” türbesini bulamadık. Tarla yollarında çok zaman kaybettiğimiz için süratle Şuhut tarafına hareket ettik ve Efe köyüne uğradık. Orada da Uruzlar öreni hakkında bir iz bulamadık. Uzundede adlı bir yatırı da bilmiyorlardı. Efe köyünde üç adet yatır olduğunu söylediler. Oradan da Şuhut merkezine gittik. Şuhut şimdilerde besi hayvanlarının borsasının kurulduğu bir yer olup İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlere et ve sucuk ihraç etmektedir. O gün Şuhut’un pazarı imiş. Birkaç kangal sucuk ve patatesli ekmek aldıktan sonra Afyonkarahisar merkeze girmeden çevre yolu üzerinden saat 21.30 sularında evimize indik. Bu arada da Niyazi Beyi, kavşakta indirdik ki, o, oradan itibaren dolmuşlarla Işıklar’a gidecekti. O, kendisine verdiğimiz Hamideli Tarih 05 ve Miryokefalon / Yenice Sivrisi Gezi Rehberi’ni de arabada unutmuştu.

İlaçlarımızı aldıktan ve geziyi değerlendirdikten sonra Saat 23.00 sularında ancak istirahat edebildim. Uyandığımızda saat 05.00 idi. İyi uyumuşuz, uzun zamandır böyle uyumamıştık. Demek ki epeyi yorulmuşuz. Uruzlar (namı diğer Mağdub, Mağsub, Ma’sub) karyesinin yerini nasıl bulabileceğimizi tekrar düşünmeye başladım. 1530 tarih 438 Numaralı MVAD I’den nasıl yararlanabileceğimi düşündüm ve 187 numaralı sayfanın resmini çekerek İbrahim Balık Beyden telefonunu aldığım Mustafa Karazeybek Hocaya gönderdim. Acaba, Uruzlar karyesinin yakınındaki bir köyü, bu defterden öğrenebilir miydik?

1089’lu yıllarda (Anna, 1996: 234-242)’da zikredilen olayı tekrar okudum. Bolvadin, Hades, Çoru, Küçük İznik gibi yerleşim ve Xerogypson (Kuru Kireç) çayının yerleri konusunda bir hata yoktu. Ama Rousion neresiydi? Bu yer, büyük ihtimal Kali (Kuru Musa) Çayının sol sahilinde, Kali çayı yakını bir yerde olmalıydı. Süleyman Gönçer, Oruzler Öreni adıyla galiba bizi yanlış yönlendirmişti. Varsın olsun. O, Oruzler Öreni adını vermemiş olsaydı, Uruzlar karyesinin varlığını nasıl bilecektim. Oruzler’i İbrahim Balık Hocaya sordum. O beni Mustafa Karazeybek’e yönlendirdi. O da beni Ma’sun, namı diğer Uruzlar karyesinden haberdar etti. Rousion kelimesi Urus, Uruz ve Uruzlar gibi değişmiş olmalıydı. Zira Türkler “R” harfiyle başlayan kelimenin başına “U, I” ekler. İlk yaptığım haritada Rousion’u galiba biraz yanlış yerleştirdim. Bu konuda Süleyman Gönçer kadar, benim de hatam oldu; hem Şuhut, hem de Afyonkarahisar merkez (Şehir-abad) ilçede Mikail ve Mihayil adında iki köy olduğu hususuna dikkat etmemiştim. Rousion (Uruzlar), bizim Hamideli Tarih 05, sayfa 24’deki haritada gösterdiğim yerden 10-12 km daha güneyde olmalıydı. Bir de defterde Ma’sun (Mağsub) karyesine tâbi “Halife (Kalfa) Viranı mezrası” vardı.

1 / 25 binlik haritada kalfa adını ararken Bazlar Dağı üzeri ve........

© Dikgazete.com