Har.2: 17 Ey. 1176 Manuel’in hezimete uğradığı Kemer Boğazı-Yenice Derbendi-Yenicesivrisi ve 03 May. 1190 Firederik Barbarossa’nın hareketi ile Hoyran Gölü’nün eski hâli ve Eski Eğirdir Gölü’ne dökülen Orta Menderes, Marsyas, Orgas ırmakları görülmektedir.

Ramazan Topraklı yazdı;

Miryokefalon Muharebesi'nin Tarihî Coğrafyası:

Sekiz Temel Kaynak Işığında Sınır Analizi, Kral Yolu ve Kemer Boğazı Gerçeği

Bu araştırma, 17 Ey. 1176 tarihinde Doğu Roma [Bizans] İmparatorluğu ile Türkiye Selçuklu Devleti arasında gerçekleşen Miryokefalon Muharebesi'nin kesin konumunu, dönemin sekiz temel birincil kaynağına ve 12. yüzyılın siyasi-coğrafi haritasına dayanarak incelemektedir. Savaşın konumuyla ilgili literatürde yer alan Kûfi Vadisi [Çivril], Bağırsak Boğazı [Konya] ve Karamıkbeli [Yalvaç] tezleri, Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos'un savaşa dair yazdığı mektuptaki sınır ve baskın tasvirleri ile çelişmektedir. Çalışma; Surlu William, Ansbert, Kinnamos, Khoniates, Süryani Mihail, Ermeni Smbat ve Ebû'l-Ferec gibi çağdaş ve geç dönem kroniklerin filolojik eleştirisini yaparak, "Konya" ibaresinin bazı metinlere sonradan giren bir çeviri hatası olduğunu ortaya koymaktadır. III. Haçlı Seferi kroniklerinden Ansbert'in kayıtları ve bölgenin paleocoğrafyası [Eğirdir ve Hoyran göllerinin o dönemki ayrık hâli] birleştirildiğinde, muharebenin Uluborlu'nun şarkında, Kemer Boğazı ile Yenicesivrisi [Gelendost/ Isparta] mevkiinde ve Kral Yolu üzerinde gerçekleştiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Miryokefalon Harbi, Kemer Boğazı, Yenice Derbendi, Yenicesivrisi, Rabaz-ı Konya, Tarihi Coğrafya, I. Manuel Komnenos, II. Kılıcaslan, Ansbert, Yalvaç-Manarga, Gelendost.

Miryokefalon Muharebesi [17 Eylül 1176], 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile kapıları açılan Anadolu'nun, kesin ve geri döndürülemez bir biçimde Türk yurdu [Türkiye] hâline gelmesini sağlayan stratejik bir kırılma noktasıdır. Doğu Roma İmparatoru I. Manuel Komnenos'un, Selçuklu başkentini ele geçirerek Türkleri Anadolu'dan tamamen çıkarma vizyonuyla başlattığı bu devasa askerî harekât, Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan'ın askerî dehası ve coğrafyayı bir silâh olarak kullanması neticesinde kesin bir Selçuklu zaferiyle sonuçlanmıştır.

Muharebenin  siyasi sonuçları son derece açık olmasına rağmen, topografik olarak tam nerede vukû bulduğu hususu, tarihçiler ve tarihî coğrafyacılar arasında on yıllardır süren bir tartışma konusudur. Literatürde Denizli/Çivril [Kûfi Boğazı], Isparta/Yalvaç [Hoyran-Kundanlı ve Karamıkbeli] ve Konya/Beyşehir [Bağırsak Boğazı] gibi pek çok lokalizasyon teorisi öne sürülmüştür. Ancak son yıllarda yapılan detaylı arşiv, paleocoğrafya ve birincil kaynak eleştirileri [özellikle Y. Müh. Ramazan Topraklı'nın çalışmaları], bu ezberleri bozmuş ve muharebenin Eğirdir Gölü havzasında yer alan Kemer Boğazı'nda [Yenice Sivrisi] gerçekleştiğini güçlü bir biçimde kanıtlamıştır. Bu makale, söz konusu tartışmaları dönemin sekiz ana kaynağı üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Literatür Taraması ve Sınır İhlâli Problemi

Savaşın nerede yapıldığını anlamak için öncelikle 1176 yılındaki Doğu Roma - Selçuklu siyasî sınırının [hudut hattı] nereden geçtiğinin tespit edilmesi zorunludur. 1176 yılında Uluborlu [Sozopolis] kenti ve onun batısında kalan bölgeler kesin olarak Roma [Bizans] toprağıdır. O dönemki sınır, Eğirdir ve Hoyran göllerinin doğu sahilleri ve iki göl arasındaki ırmaktan, Sultandağı sırtlarından, Çay, Bolvadin ve Dorile'den [Eskişehir] geçmektedir. Kûfi Vadisi (Denizli/Çivril) ve Bağırsak Boğazı [Konya] tezleri, tam olarak bu "sınır" ölçütünde çökmektedir [bk. Har.1]:

1- Kufi Vadisi'nin Reddi: Kûfi Boğazı, 1176’daki fiili Türk-Roma hududunun yaklaşık 70-80 km batısında, tamamen Roma topraklarının derinliklerinde kalmaktadır. Bizans ordusunun kendi topraklarında günlerce ilerlerken Selçuklu ordusunun baskınına uğraması dönemin askerî gerçeklikleriyle bağdaşmamaktadır [bk. Har.1: 1, 6, 7].

2- Bağırsak Boğazı'nın Reddi: Bağırsak Boğazı ise sınırın çok ilerisinde, doğrudan Selçuklu başkenti Konya'nın hinterlandında yer alır. Bizans ordusunun, hududu geçtikten sonra hiçbir direnişle karşılaşmadan beş gün boyunca yürüyüp doğrudan başkentin dibine kadar gelmesi imkânsızdır [bk. Har.1: 8, 9].

Literatür Taraması ve Yol Problemi

Kemer Boğazı tezi [10] hariç, diğer tezlerin [1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9] tamamı, via regia, yâni Kral Yolu’nun, Kemer Boğazı’ndan [İbn Hordazbih, el-İdrîsî, Tabula Peutinger, Antonine itinereri, Kudüs itinereri] ve buradaki ırmak üzerinde bulunan köprüden geçtiği gerçeğine uymadıkları için reddedilmeleri gerekir. Ancak Filibeli Ahmed Hilmi’nin Eğirdir’in kuzeyi ile Yılmaz Öztuna’nın Eğirdir Gölü’nün az kuzeyi tezleri [3], Eğirdir Gölü’nün eski hâli nazara........

© Dikgazete.com