Psikolog M. Almara Ağaqızı, Azerbaycan'dan yazdı;

Psixoloji məsafə və qərarvermə: Uzaqlığın düşüncəyə təsiri

Mənim təcrübəmə dayanaraq deyə bilərəm ki, insanlar hər zaman eyni hadisəyə eyni şəkildə yanaşmırlar. Hətta bəzən özümüz belə, bu gün fərqli qərar verdiyimiz məsələyə sabah tam başqa cür baxa bilirik. Müşahidələrimə əsasən, bu dəyişkənliyin səbəblərindən biri də psixoloji məsafə adlanan anlayışla bağlıdır.

Əgər bir hadisə bizə çox yaxın görünürsə – həm fiziki, həm də emosional baxımdan – o zaman ona daha emosional və bəzən də impulsiv yanaşırıq. Ancaq məsafə artdıqca – məsələ zamanla, məkanca və ya emosional olaraq bizdən uzaqlaşdıqca – fikirlərimizdə daha çox soyuqqanlılıq, analiz və uzaqgörənlik ön plana çıxır.

Məncə, psixoloji məsafə qərarlarımızın emosional və ya rasional olmasını müəyyənləşdirir

Düşünürəm ki, gündəlik həyatımızda verdiyimiz qərarların bir çoxu psixoloji məsafədən təsirlənir. Məsələn, yaxın dostumun başına gələn bir hadisəyə dərhal reaksiya verirəm, onu qorumağa və ya problemi dərhal həll etməyə çalışıram. Amma eyni vəziyyəti bir tanımadığım insana aid eşitsəm, daha soyuq və uzaq bir mövqedən yanaşıram. Bu hal mənə göstərir ki, emosional yaxınlıq bizi daha tez reaksiya verməyə, psixoloji uzaqlıq isə daha düşünülmüş davranmağa sövq edir.

Bu mənada mənim üçün psixoloji məsafə təkcə bir “uzaqlıq hissi” deyil, həm də qərarlarımızın şəkillənmə prizmasıdır. Məncə, bu prizma dəyişdikcə, baxış bucağımız da dəyişir.

Müşahidə etdiyim insanlar yaxın və uzaq gələcək üçün fərqli düşüncə strategiyalarından istifadə edirlər

Mənə elə gəlir ki, insanlar yaxın gələcəyə aid məsələlərdə daha çox detallara fokuslanırlar – konkret addımlar, praktik hədəflər, dərhal nəticə. Bu, tamamilə başadüşüləndir. Çünki sabah baş verməli olan bir iş üçün “böyük şəkil” deyil, “kiçik detallar” lazımdır. Amma məsələ bir qədər uzaq gələcəklə bağlı olduqda – məsələn, beş il sonra harada olmaq istəyirik, necə yaşamaq istəyirik – bu zaman planlarımız da daha ümumi, dəyərlərə və məqsədlərə əsaslanan olur. Düşünürəm ki, insanlar uzunmüddətli planlarda daha çox özlərini idealist şəkildə görməyə meyllidirlər. Ən azı mənim tanıdığım insanlar bu cür davranırlar. Bəzən elə mən də…

Bunu da bildirmək istəyirəm ki, məsafə insanın psixoloji vəziyyətinə uyğun olaraq dəyişə bilər

Burada maraqlı olan odur ki, psixoloji məsafə yalnız obyektiv reallıqla deyil, insanın hal-hazırkı psixoloji vəziyyəti ilə də bağlıdır. Özümü emosional olaraq güclü hiss etdiyim vaxtlarda bir çox məsələ mənə “yaxın” gəlir və dərhal hərəkətə keçmək istəyirəm. Amma əgər yorğun, həssas və ya stress altındayamsa – eyni məsələni sanki uzaqdan seyr edirəm və qərarlarım da fərqli olur.

Bu da onu göstərir ki, psixoloji məsafə bəzən özümüzü qorumaq üçün beynimizin avtomatik strategiyasıdır. Məncə, bu çox maraqlı və düşündürücü yanaşmadır.

Son olaraq düşünürəm ki, məsafədən düşünmək bəzən daha sağlam qərarlar verir

Bu fikirlərlə yekunlaşdırmaq istəyirəm ki, biz qərar verərkən hər zaman “bu hadisəyə nə qədər yaxındayam?” sualını özümüzə verə bilərik. Bəzən məsafə yaratmaq – yəni emosiyadan bir qədər uzaqlaşmaq – daha rasional, daha obyektiv və uzunmüddətli nəticələr doğura bilər.

Amma eyni zamanda onu da nəzərə almaq lazımdır ki, emosional yaxınlıq da həyatımıza dəyər və istilik qatan bir hissdir. Əsas məsələ bu iki qütb arasında tarazlıq tapa bilməkdir.

İnsanlar eyni hadisəyə müxtəlif məsafələrdən baxdıqda onu fərqli şəkildə qiymətləndirə bilirlər. Psixoloji məsafə anlayışı göstərir ki, zaman, məkan və emosional uzaqlıq qərarvermə prosesini və düşüncə tərzini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

1) Psixoloji məsafə fərdlərin rasional və ya emosional qərarverməsinə necə təsir edir?

2) Yaxın və uzaq gələcəyə yönələn planlamalarda psixoloji məsafə hansı psixoloji strategiyaların seçilməsinə səbəb olur?

Psixoloq M. Almara Ağaqızı, dikGAZETE.com

-PRİM – “Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzi”nin direktoru-

-Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər-

© Dikgazete.com