Bağımsızlığın 35. yılında Türki Cumhuriyetler: İstikrar uğruna feda edilen demokrasi

SSCB’nin dağılmasının ardından bağımsızlıklarını kazanan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri, Batı tipi liberal demokrasilere değil; güçlü liderler, kontrollü seçimler ve enerji gelirleri üzerine kurulu otoriter istikrar modellerine yöneldi.

Bu ülkeler ile Azerbaycan, 1991’den sonra kendi iç dinamikleriyle harmanlanmış, nevi şahsına münhasır “otoriter istikrar” modelleri geliştirdiler. Kadim bir devlet geleneğine sahip olsalar da modern demokrasi, seçim kültürü ve çok partili sistemle tanışmaları ancak Sovyetler'in çöküşünden sonra mümkün oldu. Peki bağımsızlığın üzerinden geçen 35 yılın ardından bu coğrafyada gerçek bir demokrasiye geçilebildi mi?

Kazakistan: Nazarbayev’in mirası ve Tokayev’in sınavı…

Bölgenin yüzölçümü ve nüfusu en büyük ülkesi olan Kazakistan, 1991’den 2019’a kadar Nursultan Nazarbayev’in hâkim olduğu güçlü başkanlık sistemi altında yönetildi. Vitrinde çok partili bir sistem görüntüsü olsa da ortada gerçek bir siyasi rekabet yoktu. Otokratik yönetim devlet istihbaratını, orduyu, medyayı ve ekonomiyi tek elde toplamıştı. Petrol ve doğal gaz gelirleri sayesinde sağlanan ciddi ekonomik büyüme, muhalefetin bastırılmasını halk nezdinde uzun süre bir sorun haline getirmedi.

Ancak 2019’da biriken toplumsal basınç karşısında Nazarbayev, koltuğunu teknokrat bir isim olan Kasım Cömert Tokayev’e bıraktı. 2022 yılındaki kanlı “Ocak Olayları” ise Nazarbayev ailesinin devlet üzerindeki tüm gücünün tasfiye edilmesiyle ve kurucu liderin siyaseten sonuyla sonuçlandı. Yeni lider Tokayev, “dinleyen devlet” sloganıyla anayasal reformlar yapıp, parlamentoyu güçlendirme adımları atsa da ülkede halen gerçek bir muhalefet partisi bulunmuyor, medya kontrol altında tutuluyor ve güç bu kez de Tokayev’in elinde konsolide oluyor.

Kırgızistan: Aşınan demokrasi adası…

Orta Asya’nın görece demokrasisi en gelişmiş ülkesinin Kırgızistan olduğunu söylemek yanlış olmaz. Kırgızistan, iktidarın seçimlerle veya toplumsal hareketlerle değişebildiği, halkın güçlü bir itiraz ve protesto kültürüne sahip olduğu yegâne bölge ülkesi konumundaydı. Nitekim “Orta Asya’nın demokrasi adası” olarak bilinen ülkede halk,........

© Dikgazete.com