İnsanlık tarihi boyunca Allah'ı inkâr edenler olduğu gibi, Allah'ı kabul ettiği hâlde O'nu yanlış tanımlayanlar da olmuştur. Çünkü mesele yalnızca “Allah var mı?” sorusu değildir; “Nasıl bir Allah inancı, nasıl bir vahiy anlayışı ve nasıl bir din tasavvuru?” sorusu da en az onun kadar önemlidir. Günümüzde panteizm, deizm ve son yıllarda “mealizm” diye adlandırılan yaklaşımlar, farklı zeminlerden hareket etseler de dinin kaynağı ve Allah-insan ilişkisi bakımından üzerinde düşünülmesi gereken anlayışlardır. Panteizm, en genel ifadeyle Allah ile kâinatı özdeşleştiren veya aralarındaki ontolojik ayrımı ortadan kaldıran bir anlayıştır. “Her şey Tanrı'dır, Tanrı her şeydir” şeklinde özetlenen bu düşüncede yaratıcı ile yaratılan arasındaki sınır silikleşir. İslâm ise Allah'ın kâinatın yaratıcısı olduğunu, fakat yarattığı varlıklarla özdeş olmadığını bildirir. “O'nun benzeri hiçbir şey yoktur.” (Şûrâ,11) ayeti bu konuda temel ölçüyü ortaya koyar. Kâinat Allah'ın kudretinin, sanatının ve ilminin delilleriyle doludur, ancak eser sanatkârın kendisi değildir. Bir tablo ressamına işaret eder fakat ressam değildir. Âlem de Allah'ın varlığına ve kudretine delalet eder fakat Allah değildir. Deizm ise başka bir noktadan hareket eder. Yaratıcıyı bütünüyle reddetmez; fakat vahyi, peygamberliği ve ilahî müdahaleyi devre dışı bırakır. Allah vardır, kâinatı yaratmıştır; fakat insanın hayatına din, vahiy ve peygamber vasıtasıyla yön vermez anlayışı hâkimdir. Böyle bir Allah tasavvuru, insanı yaratıp ona akıl veren fakat niçin yaratıldığını bildirmeyen, doğru ile yanlışın ölçüsünü göndermeyen bir yaratıcı anlayışına kapı açar.

İslâm'ın Allah inancı ise bundan tamamen farklıdır. Allah yalnızca yaratan değil, aynı zamanda Rab olandır; terbiye eden, hüküm koyan, yol gösterendir. Kur'an, “Sizi boş yere yarattığımızı ve bize döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?” (Mü'minûn,115) diye sorar.........

© Denge