İZLE Çavuşesku’nun Termometresi 2’li Görüş İki Savaş Bir Yazar Cumhuriyet’in Edebiyatı Varsayılan Ekonomi Yakın Tarih Tümünü Gör

Çavuşesku’nun Termometresi

Cumhuriyet’in Edebiyatı

OKU Yazılar Röportajlar Çeviriler D84 INTELLIGENCE Asterisk2050 Yazarlar Kitap Yorum

D84 FYI Hariçten Gazel ABD Gündemi Avrupa Gündemi

İran-Körfez İlişkilerinin Kısa Bir Tarihi – V

On dokuzuncu yüzyıl başında gerçekleşen iki gelişme Körfez’in güney sahillerinin siyasetini takip eden yüzyıl boyunca şekillendirecekti. Bu gelişmelerden ilki birinci Vahhabi-Suudi devletinin yıkılışıydı. Böylece Arap yarımadası boyunca kurulan Necid merkezli siyasi birlik çökmüş oldu. Bu devletin merkezi Diriyye’yi ele geçiren Mısır kuvvetleri burada uzun süre kalmadı ve geri çekildi. Ortaya çıkan bu boşlukta el-Suud ailesi Necid’de yeniden güç kazandı ve ikinci Vahhabi-Suud devletini kurdu. Ancak aile içi iktidar savaşları bu ikinci devletin, Faysal bin Türki dönemindeki görece toparlanma ve doğu Arabistan’a yeniden uzanması dışında, birincisi kadar etkin bir güç olmasını engelledi. Sonunda bu devlet de yüzyılın sonlarında, yine aile içi çatışmaların süregittiği bir dönemde, Hail merkezli Raşidiler tarafından yıkıldı.

İkinci Suudi-Vahhabi devletinin etkinliğinin sınırlı kalması Körfez’in güney sahillerinde siyasi boşluk doğurdu ve bu boşluğu yerel aileler doldurdu. El-Hasa’da Beni Halid içinden el-Urayir ailesi öne çıktı, ancak bölge yaklaşık 1830’dan itibaren yeniden yükselen ikinci Vahhabi-Suudi devletinin etki alanına girdi. Kuveyt’te el-Sabah ailesi, Bahreyn’de el-Halife, Katar’da el-Sani ailesi bu süreçte öne çıktı.

Körfez’in güney sahillerinin siyasetini takip eden yüzyıl boyunca şekillendiren ikinci gelişme ise İngiltere’nin 1819 yılında Ras el-Hayme merkezli Kavasım ailesinin gücünü kırması oldu. Kavasım ailesi gücünü bir daha toparlayamadı ve hakimiyet sahası daha küçük emirliklere bölündü. Acman’da el-Nuaymi, Umm el-Kuveyn’de el-Mualla, Fuceyra’da ise el-Şarki ailesi öne çıktı. El-Kavasım ise ancak Şarka ve Ras el-Hayme’de yönetici aile olarak varlığını sürdürdü. Vahhabi-Suudi devletinin yıkılışı ve Ras el-Hayme’nin zayıflamasının ardından Abu Dabi’de Beni Yas kabile konfederasyonundan el-Nahyan, komşu Dubai’de ise yine aynı konfederasyondan el-Mektum ailesi yönetici aile olarak ortaya çıktı.

Aslında, serinin önceki yazılarında iddia ettiğimiz gibi, tarih boyunca siyasi iktidar Körfez’in güney sahillerinde büyük ölçüde Bahreyn–el-Hasa hattında yoğunlaşmıştı. Bunun temel sebebi su kaynaklarının bu hat üzerinde bol olmasıydı. Sahilin geri kalanında ise su kaynakları daha sınırlıydı. Bu yüzden yerleşim, ticaret ve siyasi örgütlenme uzun süre bu hat üzerinde yoğunlaştı.

Ancak bu hal inci ekonomisinin büyümesiyle değişmeye başladı. Körfez’in güney sahilleri, inci üreten deniz canlısının bol bulunduğu ender sahillerden biriydi. Körfez’in sığ ve sıcak suları da inci avcılığı için son derece elverişliydi. Bahreyn’de inci avcılığı çok eski dönemlerden beri yapılıyordu. Ne var ki bu faaliyet uzun süre........

© Daktilo1984