“Asiler Lice’ye gelince genç muallimin (öğretmenin) Kale Mahallesi’ndeki evine gidiyorlar. Kendisini aşağı indirip kapısının önünde öldürüyorlar, sokaklarda sürüklüyorlar…” (Naşit Hakkı, Vakit, 17 Mayıs 1925)

“Sureti Mahsusada Diyarbakır’a Gönderdiğimiz Muhabirimizin Mektupları - Çapakçur Telgrafhanesinde Boğulan Esrar” (Vakit, 17 Mayıs 1925, s.2)

Akşam, 6 Ağustos 1934, s.1. 

Milliyet, 9 Ağustos 1934, s.6.

Cumhuriyeti daha doğarken boğmayı amaçlayan Şeyh Sait İsyanı sırasında asker-sivil şehitlerimiz vardı. O şehitlerimizden biri de Lice’de, isyancılar tarafından vahşice katledilen Mehmet Zeki Dündaralp öğretmendi.

ŞEYH SAİT İSYANI SIRASINDAKİ ŞEHİTLER 

Savcı Süreyya Bey, Şey Sait İsyanı Davası’nın açıklamasında Şeyh Sait’i şöyle tanımlamıştı: “Şeyh Sait Efendi, yüzlerce, binlerce askerin, halkın, ibadın (ibadet edenlerin) malını, hayatını yok eden hareketi (Şeyh Sait İsyanı’nı) fiilen idare etmiş, hepsine emretmiş, mürted, muannit (inatçı) vatan hainidir.” Savcının bu değerlendirmesine göre Şeyh Sait İsyanı “yüzlerce, binlerce askerin, halkın” hayatını yok etmişti.

İstiklal Mahkemesi de 28 Haziran 1925 tarihli gerekçeli kararında, din ve şeriat araç yapılarak, “gerçekte bağımsız bir Kürdistan kurma” amacına yönelik olan Şeyh Sait İsyanı’nın devam ettiği sürede birçok şehir, kasaba ve köyü, devletin asker ve polis kuvvetleri ile kanlı bir çatışma ve çarpışma yapmak suretiyle işgal ederek ve hatta Diyarbakır’ı kuşatarak “birçok suçsuz asker, subay ve vatandaşı öldüren ve yaralayan”, yağma, hırsızlık yapan ve yaptıran 81 sanıktan 47’sinin idama mahkûm edildiği belirtilmişti. İstiklal Mahkemesi kararına göre Şeyh Sait İsyanı’nda isyancıların “birçok suçsuz asker, subay ve vatandaşı öldürdüğü ve yaraladığı” belirtilmişti.

Piyade Üsteğmen Erzurumlu Mehmet Seyfettin, Kaymakam Filibeli Hüseyin ve Bingöl Merkez Başöğretmeni Mehmet Zeki Dündaralp o şehitlerdendi. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, 12 Nisan 1925 ve 13 Mayıs 1925 tarihli ve Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal (Atatürk) imzalı Bakanlar Kurulu kararlarıyla Şehit Kaymakam Filibeli Hüseyin’in ve Şehit Piyade Üsteğmen Erzurumlu Mehmet Seyfettin’in ailelerine maaş bağlamıştı. (BCA, 030.11.1, 12.14.14; BCA, 030.11.1, 13.20.17)

BİR CUMHURİYET ÖĞRETMENİ: MEHMET ZEKİ DÜNDARALP

M. Zeki Dündaralp, 1896 yılında Arapkir’de doğmuştu. Jandarma Çavuşu Kanber Ağa’nın oğluydu. İstanbul Erkek Öğretmen Okulu’nu bitirdikten sonra doğu illerinde öğretmenlik yapmıştı. 1921 yılında Diyarbakır’ın Maden ilçesinde çalışırken oğlu Necati dünyaya gelmişti. Daha sonra Çapakçur (Bingöl) Başmuallimliğine (Başöğretmenliğine) tayin edilmişti. Başöğretmen olduğu zaman okulda büyük bir yenilik yapmıştı. Okulun araç gereçlerini kendisi sağlamış ve sıralarını da bizzat kendisi üretmişti.

M. Zeki Dündaralp, Cumhuriyet’e ve Atatürk’e yürekten bağlı idealist bir öğretmendi. Bu nedenle eski Türk büyüklerinden “Dündaralp” adını da kullanmaya başlamıştı.

Bingöl Merkez İlkokulu Başöğretmeni M. Zeki Dündaralp, Bingöl ileri gelenleriyle bir araya gelmiş, çeşitli toplantılarına katılmıştı. Cumhuriyet’in henüz 2 yaşına bile basmadığı o günlerde, bölgede, Cumhuriyet ve Mustafa Kemal karşıtı bir isyan hazırlığı olduğunu görmüştü. Bunun üzerine hemen harekete geçip........

© Cumhuriyet