‘Milletin heyecanını ve milli gösterileri yasaklamak için hiç kimsede güç ve kuvvet göremem.’ (M. Kemal Paşa, 3 Haziran 1919)

Kendi kaderini kendi eline alma kararlılığı gösteren, gerektiğinde bir araya gelerek meydanlardan sesini yükselten bir halkın önünde hiçbir güç duramaz. Biz bu gerçeği, 107 yıl önce Türk Kurtuluş Savaşı’nda görmüştük. 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında İstanbul Saray Hükümeti, Anadolu’ya ve Doğu Trakya’ya –içinde şehzadelerin de olduğu- nasihat heyetleri gönderip halka, işgalcilere karşı direnmeyi değil, sabırla beklemeyi, hatta işgalcilerle iyi geçinmeyi ve sarayın (sultanın-halifenin) sözünden çıkmamayı öğütlerken; halk, kadınerkek, asker-sivil bazı yurtseverlerin öncülüğünde direniş cemiyetleri kurmuş, İzmir’in işgali başta olmak üzere işgallere karşı direniş mitingleri yapmış; böylece Müdafaai Hukuk örgütlenmesi ve Kuvayı Milliye hareketi ortaya çıkmıştı.

Türk Kurtuluş Savaşı’nın başlarında işgallere karşı direnişin en etkili ve başarılı uygulaması İzmir’den İstanbul’a, Denizli’den Erzurum’a kadar birçok ilde ve ilçede gerçekleştirilen direniş mitingleriydi.

Mondros Ateşkesi sonrasında başlayan işgaller karşısında işgalcilerin protesto edildiği ilk açık hava toplantısı 19 Mart 1919’da Aliye Esat ve Naciye Faham hanımların öncülüğünde, İnas (Kız) Darülfünunu ve Asri Kadınlar Cemiyeti tarafından kadınların katılımıyla İstanbul’da Fatih Türbesi’nde yapılmıştı.

İzmir’in işgalinden bir gece önce, 14 Mayıs 1919 gecesi, İzmir Reddi İlhak Cemiyeti, bir bildiri yayımlayarak herkesi akşam Maşatlık’taki mitinge çağırmıştı. O gece Maşatlık’ta on binlerce kişinin katıldığı heyecanlı bir miting yapılmıştı. Mitingde konuşma yapan ve direniş için yemin edenlerin arasında Türk Lisesi öğretmenlerinden Vasıf (Çınar) Bey, Mustafa Necati Bey ile Hukuku Beşer gazetesinin sahibi ve başyazarı Hasan Tahsin Bey de vardı. Miting sonunda İtilaf Devletleri temsilcilerine işgale karşı telgraflar çekilmesi istenmişti. Birkaç gün içinde İngiliz Amiral Calthorpe’a 675 protesto telgrafı çekilmişti.

15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlar tarafından işgalinin ardından 16 Mayıs 1919’da Denizli, Kastamonu, Tavas, Bayramiç ve Seydişehir’de; 17 Mayıs 1919’da Giresun, Trabzon, Zonguldak, Edremit ve Çal’da mitingler yapılmıştı. Bu mitingleri, İstanbul, Bursa, Erzurum ve İzmit mitingleri izlemişti.

16 Mart 1920’de İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından işgalinden sonra da 17 Mart 1920’de Erzurum, Çorum, Kastamonu; 19 Mart 1920’de Yozgat; 20 Mart 1920’de Sinop, Tokat, Bitlis, Trabzon, Çine, Gümüşhane, Kayseri, Malatya, Diyarbakır; 22 Mart 1920’de Konya; 15 Mayıs 1920’de Ankara’da direniş mitingleri yapılmıştı.

İzmir’in işgalinden sonra ilk büyük toplantı, 18 Mayıs 1919’da İstanbul’da Darülfünunda yapılmıştı. Darülfünunun öğretmen ve öğrencileri, Besim Ömer Paşa başkanlığında Darülfünun konferans salonunda toplanarak İzmir’in işgalini protesto etmişti. Bu toplantıda İnas (Kız) Darülfünunu adına konuşan bir genç kadın, “İcap ederse gençlik yanında ve vatan uğruna biz de öleceğiz…” demiş ve sözlerini “Kim demiş bir kadın küçük şeydir. Bir kadın belki en büyük şeydir,” diyerek bitirmişti.

Türk Kurtuluş Savaşı’nın başlarında en görkemli, en kalabalık ve en etkili mitingler İstanbul’da yapılmıştı. İstanbul mitinglerine Türk Ocağı ve Darülfünun öncülük etmiş; bu mitinglerde Halide Edip Adıvar, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Mehmet Emin Yurdakul gibi Türk Ocaklı aydınlar etkili konuşmalar yapmıştı.

19-30 Mayıs 1919 tarihleri arasında İstanbul’da Fatih’te, Kadıköy’de, Üsküdar’da, Sultanahmet’te, 30 bin ile 200 bin kişi arasında değişen yüksek katılımlarla direniş mitingleri yapılmıştı. 13 Kasım 1918’de İstanbul’un İtilaf Devletlerince fiilen işgal edilmiş olduğu dikkate alındığında bu direniş mitinglerinin anlam ve önemi çok daha iyi anlaşılacaktır.

FATİH MİTİNGİ (19 MAYIS 1919) 

Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıktığı 19 Mayıs 1919 günü İstanbul Fatih Parkı’nda 50 bin kişiyi aşkın yurtseverin katıldığı büyük bir miting yapılmıştı. Fatih Mitingi’ndeki beş konuşmacıdan ikisi –aynı zamanda Türk Ocağı üyesi de olanHalide........

© Cumhuriyet