menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

‘Ulusuna gülmeyi öğreten lider’: Tebessüm devrimi

61 0
11.11.2026

“Milletleri antlaşmalardan çok duygular bağlar... Milletler gam ve keder bilmemelidir. Liderlerin vazifesi hayatı neşe ve şevkle karşılamak hususunda milletlerine yol göstermektedir” (Ulus, 20 Mart 1937)

Mustafa Kemal Atatürk’ümüzü, ölümsüzlüğünün 88.yıl dönümünde bir kere daha saygı, minnet ve özlemle andık. Bu 10 Kasım’da da yurt genelinde çeşitli anma toplantıları düzenlendi. Atatürk’ümüzün vatan kurtaran ve devlet kuran eylemleri, büyük devrimleri ve ilham verip yol gösteren ölümsüz düşünceleri konuşuldu. Ancak onun aynı zamanda “halkına gülmeyi, neşelenmeyi, hayattan zevk almayı öğreten bir lider olduğu” yine konuşulmadı.

Ulus, 3 Aralık 1937, s.1,3.

Oysa Mustafa Kemal Atatürk, aynı zamanda insanların neşeli olmasını, gülmesini, hayattan zevk almasını istemişti. Atatürk’ün kurumlarıyla değerleriyle çağdaş Türkiye Cumhuriyeti Projesi, aslında bir uygarlık, barış ve insanlık projesi olması bakımından, aynı zamanda yurttaşlarının neşelenmesini, tebessüm etmesini, gülmesini, hayattan zevk almasını amaçlıyordu. Bu nedenledir ki, Mark Twain Cemiyeti 1937'de Atatürk’e, "Ulusuna gülmeyi, hayattan zevk almayı öğreten lider" olduğu gerekçesiyle bir madalya vermişti.

GÖKALP’TEN ATATÜRK’E “TEBESSÜM DEVRİMİ”

Ziya Gökalp, 9 Mayıs 1924 tarihli Cumhuriyet gazetesinde, “Tebessüm” adlı bir makale yazmış; “insanın en ayırt edici özelliğinin tebessüm etmek olduğunu” belirtmişti. Gökalp, hayali bir filozofla yaptığı bir kurgu sohbet üzerinden tebessüm etmenin önemi anlatmıştı. Gökalp, yazısını bitirirken şöyle demişti: “Cumhuriyeti’n en esaslı vazîfesi, bütün tazyikleri kaldırıp yerine tatlı muameleleri koymaktır...” Gökalp, “Tebessüm” başlıklı yazısında, Cumhuriyet’in aynı zamanda bir “Tebessüm Devrimi” olması gerektiğini söylemek istemişti. (1) 

Gökalp, çok haklıydı. Gerçekten de Türkiye’nin bir “Tebessüm Devrimi”ne ihtiyacı vardı. Çünkü Türkler, yüz yıllardır, sarayın (sultanın), ağanın, şeyin, şıhın, ayanın, vergi memurunun, eşkıyanın, bitmeyen savaşların; geri kalmışlığın, yokluğun, yoksulluğun, hastalıkların ve cehaletin baskısı altında tebessüm etmeyi, gülmeyi, neşelenmeyi, hayattan zevk almayı unutmuştu. Erkek egemen toplumda, erkek egemen din yorumuyla eve hapsedilen, giyim kuşamından eğitimine, aile hayatından çalışma hayatına kadar her alanda baskılanan ve katı kurallarla sınırlandırılan kadının yüzü gülmez olmuştu. İşte tebessüm etmeyi ve gülmeyi unutmuş bir toplumda asıl büyük devrim “Tebessüm Devrimi”ydi.   

Her yönüyle kalkınmış, gelişmiş ve çağdaş bir toplum yaratmayı amaçlayan Atatürk, gerçekleştirdiği Cumhuriyet Devrimi / Devrimleri ile aynı zamanda toplumun mutluluğunun, neşesinin, tebessümünün, hayattan zevk almasının önündeki engelleri ortadan kaldırmak istemişti. Bu bakımdan aklın, düşüncenin ve vicdanın özgürlüğünü sağlayan laiklik, sadece din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını değil, aynı zamanda insanın, kendi özgür iradesiyle hayata tutunmasını sağlamayı amaçlıyordu. İnsanları ve toplumları her türlü dinsel baskıdan kurtaran laikliğin, aynı zamanda insanların özgürleşmesine, neşelenmesine, gülmesine, hayattan zevk almasına yönelik bir psiko-sosyal dönüşüme zemin hazırlama potansiyeline sahip olduğu söylenebilir. Bugün dinsel baskının devam ettiği toplumlarda, “yasak, günah” denilerek insanların tebessümünün ve neşesinin çalındığı bilinen bir gerçektir. Bu bağlamda, “Atatürk’ün, insana, insanca ve uygarca yaşam koşulları sağlamaya yönelik tüm devrimleri, aslında ulusun neşelenmesini, tebessüm etmesini, gülmesini, eğlenmesini ve hayattan zevk almasını sağlamaya yöneliktir” dersek abartmış olmayız. 

Cumhuriyet sayesinde kendi kendini yöneten; soyadına sahip özgür birey, laik hukuk önünde eşit haklara sahip yurttaş ve ay yıldızlı bayrağın gölgesinde ulus olan, harf devrimleriyle kolayca okuma yazma öğrenen; akıl ve bilim eksenli eğitim öğretim sistemiyle cehaletten kurtulmaya başlayan, Cumhuriyet’in fırsat eşitliği sayesinde yükselebilen; medeni ve siyasi hakları verilen kadınların hayata katılabildiği, ölçülerden giyim kuşama kadar her bakımdan uygar dünyaya eklemlenen, salgın hastalıkların ortadan kaldırılmasıyla iyileşen, akılcı ekonomik politikalarla kalkınmaya başlayan; bilimsel düşünceyi öğrenen, resim yapan, heykel diken, müzik dinleyen, sahneye çıkan, dans eden Cumhuriyet’in yurttaşları mutlu olabilecek, neşelenebilecek, tebessüm edip gülüp eğlenebilecek ve hayattan zevk........

© Cumhuriyet