Aşkla Cumhuriyet - Tunç Soyer
Rahmetli İlber Hoca’ya sormuştum: “Hocam tarih tekerrür mü ediyor?” Gülmüş, “Bu derin bir mevzu” demişti. Onun derin bulduğu sulara girecek değilim ama büyük bir çoğunluğun tarihin tekerrür ettiğine inandığını biliyorum. Harari’nin kitaplarına bakarsanız, insanın bazı davranışları (örneğin yiyebileceğinden fazlasını alıp saklama telaşı) 70 bin yıllık insanlık tarihinin bile gerisine gidiyor.
Ben yalnızca yakın tarihimizden bir hatırlatma yapacağım. 1789 Fransız İhtilali, insanlık tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. O tarihten itibaren özgürlük, eşitlik, kardeşlik gibi pek çok kavram ve değer tüm dünyada ağırlığını hissettirmeye başlamıştır.
II. Mahmut, yeni dünyanın değerlerini Osmanlı İmparatorluğu ile buluşturmaya gayret eden hamlelere ve ilerici düzenlemelere kapı aralamıştır. Bir yandan otoriteyi merkezileştirirken bir yandan moderniteye doğru yol almıştır. O yıllarda ortaya çıkan Jön Türk hareketi; Tanzimat’ın ve Islahat Fermanı’nın ardından I. ve II. Meşrutiyet süreçlerinde İttihat ve Terakki hareketine evrilmiştir. Temel hedef, toprak kayıplarıyla giderek küçülen ve gücünü kaybeden Osmanlı’yı kurtarmak ve eski şanlı günlerine döndürmektir.
İttihat ve Terakki hareketinin ilk kadroları büyük ölçüde subaylardan, doktorlardan, öğretmenlerden, memurlardan, öğrencilerden ve eğitimli meslek sahiplerinden oluşuyor.* Ekonomik üretimden kaynaklanan sınıfsal güce ya da seçimlerle kazanılmış siyasal meşruiyete sahip olmadıkları için, iktidar olma hedefi gizli, katı hiyerarşisi olan örgütlenmelerle birlikte çok sert mücadele yöntemleri geliştirmelerine neden olmuş. Askeri ve sivil bürokratik kadrolar, devlet içindeki bağıntılarını geliştirerek güçlenmişler, zamanla, devletin nasıl yönetileceğini en iyi kendilerinin bildiğini düşünmeye başlamışlar. Önce dini ve dili farklı olanları, ardından aynı fikirde olmayanları da inkâr edip uzaklaştırarak düşmanlaştırmış, hareket böylece yalnızlaşarak daracık bir kadro yönetimine dönüşmüş.
İKTİDARIN BEKASI, DEVLETİN BEKASINA DÖNÜŞTÜĞÜNDE
Osmanlı’nın parçalanmasını önleme kaygısı giderek yerini ne pahasına olursa olsun iktidarı kaybetmeme hedefine bırakmış. Hatta devleti koruma görevini yaptığını düşünen bu kadrolar, kendi iktidarlarını da devletin korunmasının önkoşulu olarak görmeye başlamış. İşte bu noktada........
