Liselilerin Açtığı Yol: Sokakların ve Fransa Siyasetinin İzinde
Paris’in güney doğusunda bir banliyöde (Créteil) Saint Exupéry Lisesi’nde 18 Eylül tarihinde lise öğrencilerinin başlattığı eylemler, coğrafi ve sektörel düzeyde hızla yayılarak birinci ayını geride bıraktı. Bugün eylemlere, üniversite öğrencilerinden öğretim üyelerine, öğrenci velilerinden sağlık çalışanlarına ve avukatlara (gençlere kalkan olmak için), Sarı Yeleklilerden sendikalara ve siyasal partilere kadar çeşitli toplumsal kesimler ve örgütler katılıyor. Fransa 68’ine benzer bir biçimde eğitimdeki sorunlara ve yetersizliklere dair taleplerle başlayan liselilerin eylemleri, kısa sürede lise binalarının dışına taşarak, kamu hizmetlerindeki gerileme, bütçe kesintileri ve hayat pahalılığı gibi toplumun geniş kesimlerini etkileyen meselelere ilişkin taleplerle kitleselleşti.
Fransa kamu hizmetlerine verilen önemle ön plana çıkan ülkelerden biri. Başta Türkiye olmak üzere pek çok ülkede görülen, eğitim ve sağlık alanındaki özelleştirmeler ile bu hizmetlerin piyasalaştırılması yıllar boyunca Fransa’yı adeta teğet geçmiş gibi. Bununla birlikte, devlet tarafından sağlanan kamu hizmetlerinde zamanla, neoliberal politikaların etkisiyle ve bütçe kesintileri nedeniyle ciddi gerilemeler oldu. Eğitim sisteminde hemen her yeni bakan değişiklikler yaptı. Liselerde öğretmen açıkları oluştu, binalar bakımsızlaştı. Ancak bu gerileme her yerde aynı biçimde görülmedi; yoksul mahalleler ve banliyöler ile zengin yerleşimler arasında ciddi bir fark da oluştu. Üstelik de eğitim alanındaki gerileme liselerle sınırlı kalmadı, üniversiteler de söz konusu politikalardan nasibini aldı. Türkiye’den farklı olarak, mali özerkliğe sahip olan üniversiteler ve diğer bilim kurumları ciddi bütçe kesintileri ile karşı karşıya kaldı, kadro kısıtlamaları geldi, belirli süreli sözleşmeler ve ders saati ücreti karşılığında hizmet alımı yaygın uygulama halini aldı.
Örgütlenme ve öfkede birleşme
Tüm bu meseleler uzunca bir süredir hem bilim emekçilerinin hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin en önemli gündem maddeleri arasında yerini alıyor. Bu sorunları farklı örgütlenmeler çatısı altında tartışıyorlar. Fransa’da öğrencilerin de sendikal örgütlenmeleri mevcut, ancak öğretim üyeleri ve öğrenciler için örgütlenme sendikalar ve derneklerle sınırlı değil, sık sık toplantılar düzenleyerek sorunların tespiti ve çözüm arayışı konusunda tartıştıkları daha esnek örgütlenme biçimleri de var. Sık sık bir araya gelip “biz bu noktaya nasıl geldik” ve “ne yapabiliriz” sorularını masaya yatırıyorlar. Bu toplantılara sadece sosyal bilimlerden değil, tüm bilim dallarından katılımlar gerçekleşiyor. Örneğin akademik özgürlükler meselesi son yılların en fazla üzerine sempozyumlar ve konferanslar düzenlenen konuları arasında. Daha Eylül ayı başında bu konuda Paris’te iki gün süren geniş katılımlı bir toplantı düzenlendi. Dolayısıyla, Eylül ortasında başlayan kolektif eylemler, “bu sabah uyandık ve okulu bloke ettik[1] ve protestolara başladık” biçiminde gelişmedi. Ardında uzun bir “ne yaşıyoruz ve ne yapmalı” muhakemesi var.
Fransa’daki eylemleri diğer ülkelerden ayıran belki de en önemli özelliklerden biri, sektörel yayılma. Yani bir toplumsal kesimde başlayan eylemlerin hızla toplumun diğer kesimlerine de yayılması. Bu durum 68 eylemlerinde öğrencilerle işçilerin sokakları birlikte kuşatması biçimindeydi, bugün liselilerin eylemleri ise, ki artık protestoların üniversitelere de yayılması nedeniyle öğrenci eylemleri demek daha doğru olur, eğitim sektöründe çalışanların ve Sarı Yeleklilerin kolektif eylemleriyle kol kola ilerliyor. Toplumun farklı kesimlerinin öfkede birleşmesi söz konusu.
Medya bu dayanışmaya ve şenlikli kortejlere gözünü kapatıp “casseurs” adı verilen kırıcılara odaklansa da on binlerce insan şiddet repertuvarına başvurmaksızın bir araya geldi, yürüdü ve tepkisini dile getirdi. Sanat öğrencileri tarafından kolektif olarak yapılan Truva atı, eylem alanında verilen konserler, “Pembe Panter’in dönüşü”, yaratıcı pankartlar, kortejlerin ne kadar şenlikli olduğunun sadece birkaç........
