Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Uzun bir aradan sonra Borsa İstanbul verilerine yeniden baktım. Milyonlarca insan yatırım yapıyor. Ana akım iktisadın sevdiği deyişle sermaye tabana yayılıyor sanırsınız. Yakından bakınca görüntü tamamen değişiyor.

Temmuz sonu itibarıyla borsadaki 6,9 milyon yatırımcının 3,8 milyonunun portföyü 10 bin liranın altında. Yani yatırımcıların yarısından fazlası servetin görünmeyecek kadar küçük bir bölümüne sahip. Diğer uçta ise portföyü 10 milyon lirayı aşan yaklaşık 32 bin kişi (binde beşten az bir kesim) borsadaki toplam portföy büyüklüğünün yüzde 87’sini kontrol ediyor.

Ortada tabana yayılmadan çok, yoğunlaşmış bir finansal güç var. Milyonlarca küçük yatırımcı sistemin içinde ancak oyunun kurallarını onlar belirlemiyor. Bu yüzden meseleye yalnızca “kaç kişi borsaya girdi?” diye bakmak yanıltıcı. Asıl soru şu: Borsadaki fiyatları kim belirliyor?

PARANIN TOPLANDIĞI YER

Bu sorunun cevabını aradığımızda karşımıza olağanüstü büyüyen serbest fonlar çıkıyor. Takasbank verilerine göre yaklaşık 9,5 trilyon liralık toplam fon büyüklüğünün 6,3 trilyonu serbest fonlardan, 2 trilyonu para piyasası fonlarından oluşuyor. Klasik hisse senedi fonlarının büyüklüğü 219 milyar lirayken, serbest fonların hisse senedi yatırımları 1,1 trilyon lirayı buluyor.

Sorun, serbest fonların varlığı değil; onlara tanınmış geniş hareket alanının fiyat oluşumunu bozabilmesi. Normal hisse fonları tek şirkete fon toplan değerinin yüzde 10’undan fazlasını yatıramazken, serbest fonlarda bu yoğunlaşma sınırı yok. Üstelik TEFAS’ta işlem görmeyenlerin portföyleri kamuoyu için adeta bir kapalı kutu.

Basit bir örnek düşünelim: “Kuzey Sanayi” adında 10.000 hisseli bir şirket olsun. Hissenin �’i hakim ortakta, sadece 2000 hisse piyasada. Bir serbest fon bu 2000 hissenin 1500’ünü zamanla topluyor. Kâğıt üzerinde şirket borsada işlem görüyor ve ekranda fiyat oluşuyor. Oysa gerçekte satılabilecek yalnızca 500 hisse kalmış........

© Birgün