İngiliz oyun yazarı Simon Gray'in ilk kez 1978'de sahnelenen bir oyunu var. The Rear Column (Arka Kol) adlı bu oyunda, 1887-'88 yıllarında Kongo'da yaşanan bir dizi olay etrafında “emperyalizm ruhu”nun çürümüşlüğü anlatılır.

Sudan'da Mehdi Hareketi'nin isyan edip yönetimi ele geçirmesinden sonra, kuşatma altında kalan Ekvatorya Valisi Mehmed Emin Paşa'yı kurtarmak için bölgeye gelen İngilizler, olayları kontrol edecek bir 'arka kol' bırakarak başka bir yere gitmiştir. İngiltere'nin emperyal çıkarları için geride kalan bu “centilmenler”den özellikle beşinin eylemleri, beyaz adamın “kara kıta”yı nasıl zehirlediğini gösterir.

Kontrolsüz şiddet eğilimi ve delice davranışlarıyla ünlü Binbaşı Barttelot'un başını çektiği bu adamlar, bölgeden ayrılmak için Tippu Tib adıyla bilinen Arap bir köle tacirinin getireceği 600 köleyi beklemektedir. Bu bekleyiş sırasında bir yandan iklim kökenli hastalıklarla, bir yandan da izolasyonun yarattığı karanlık ruh haliyle boğuşurlar.

Neredeyse her gün farklı bahanelerle yerlileri kırbaçlama törenleri düzenleyen ekiptekiler,  bu cezalandırmalara katılmayan James S. Jameson'ın aralarındaki “tek gerçek centilmen” olduğu konusunda konuşurlar. Jameson bazen keşfe çıkıp günlerce ortadan kaybolmaktadır. Bu zamanlarda, civardaki kabilelerin yaşamını incelemekte, hayvan, böcek ve bitki örnekleri toplamakta, gördüklerini sulu boya ve kara kalemle görselleştirmektedir.

***

Jameson yine bir orman seferinden döner. Arkadaşları defterdeki resimlere bakarken korkunç bir şey görürler: Ağaca bağlanmış, 10-11 yaşlarında bir kız çocuğu... Jameson'ın sadece gördüğü şeyleri çizdiğini bildikleri için, bu resmin öyküsünü sorarlar. O güne dek yamyamların sadece ziyafet kalıntılarını gördüğü için yakınan, “Onları hiç işin başında veya........

© Birgün