Trafik sıkışıklığı için mutlaka bir sebep olması gerekmez — insanın kendisi yeterlidir

Düşünün: E-5’te ilerliyorsunuz, yavaş yavaş yavaşlıyorsunuz, duruyorsunuz, bekliyorsunuz, saatlerce süren bir kuyrukta sinirleriniz gerilmeye başlıyor. Sonunda tıkanıklığın sebebini görmek için gözlerinizi kısıyorsunuz. Kaza mı? Yol çalışması mı? Etkinlik nedeniyle kapatma mı? Hiçbirisi. Yol apaçık açılıyor, trafik kendiliğinden akıyor, sanki hiçbir şey olmamış gibi. Siz de ‘Ne halt böyle?’ diye düşünürken gaza basıp geçiyorsunuz.

Tebrikler. Az önce fiziğin, matematiğin ve insan psikolojisinin birlikte ürettiği en çarpıcı fenomenlerden birini yaşadınız: Hayalet trafik sıkışıklığı.

ŞUÇLU YOKSA SUÇLU HERKESTİR

Bir sürücü frene hafifçe basar. Arkasındaki sürücü biraz daha sert frene basar. Daha arkadaki daha da sert. Bu fren dalgası yüzlerce araç boyunca geriye doğru yayılır; kilometre ötede bir sürücü, hiçbir şey görmeden tamamen duraksamak zorunda kalır.

Buna bilimciler ‘dur-kalk dalgası’ ya da daha şiirsel bir ifadeyle jamiton diyor. MIT’li matematikçiler bu dalgaların patlama dalgalarıyla (detonasyon dalgaları) aynı denklemlerle tanımlanabildiğini keşfetti. Araçlar yüksek yoğunluklu bölgeye keskin bir şekilde giriyor, çıkışta ise yumuşak bir yavaşlama yaşanıyor — tıpkı bir patlamanın şok dalgası gibi.

Peki, bu dalgaların hızı kaç? Dünya genelinde ölçümler şaşırtıcı biçimde benzer sonuçlar veriyor: Gelişmiş trafik sıkışıklıklarında dalga geriye doğru saatte yaklaşık 15 kilometre hızla ilerliyor — hem Japonya’da, hem Almanya’da, hem de (tahmin edebileceğiniz üzere) İstanbul’da.

SUÇLU ARIYORSANIZ AYNAYA BAKIN

Hayalet trafik sıkışıklığının ortaya........

© Birgün