Taşıyıcı taramalarında, bakterinin bu alt türünün beş yıldır o bölgede dolaştığı saptanmıştı. İngiltere bundan altı yıl önceki kovid pandemisinde, dünyada ilk kapanmayı yapan sonrasında da ilk aşılmayı başlatan ülkeydi.

Menenjit, beyin ve omuriliğimizi kaplayan zarların iltihabıdır, hızlı ilerler, beynimizi etkiler, ölümcül olabilir, sakatlıklara yol açabilir. Bu bakteri ve başka bazı bakteriler, virüsler, parazitler ve mantarlar menenjite yol açabilir. En tehlikelisi bakteri menenjitidir.

Meningokok bakterisi, boğazımızda ve burnumuzda taşıyabildiğimiz ama genellikle saldırgan olmayan sessizce taşıdığımız bir bakteridir. Genel olarak her on kişiden biri sessiz taşıyıcı durumdadır. Başta ergenler olmak üzere bazı yaş gruplarında her dört kişiden biri taşıyıcı olabilmektedir. Sessiz taşıyıcılar aynı zamanda bulaştırıcı olabilirler. Bulaşma, taşıyıcılarla veya hasta kişilerle tükürük değişimi olacak kadar yakın temas; öpüşme, bardak, kap paylaşmak ile olur Enfekte kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında havaya saçılan “ solunum damlacıkları” nın solunmasıyla da bulaşabilir, ancak kovid etkeninin ya da diğer solunum yolu virüslerinin bulaşmasında olduğu kadar etkin bir yol değildir.

Menenjit, bebeklerde, ergenlerde ve genç yetişkinlerde daha yaygındır. Bebekler bağışıklık sistemleri tam olarak gelişmediği için yüksek risklidir. Ergenler ve genç yetişkinler ise kalabalık yaşam koşulları ve sosyal davranışları nedeniyle bakterilere en çok maruz kalan gruplardan biridir.

Okullar, kreşler, yurtlar, kışlalar, hac gibi toplu yaşam alanları bulaşma için uygun ortamlardır. Bunlara, ülkemizdeki kalabalık turizm tesislerinde çok uluslu ve ergen yaş grubundaki çalışanların yatakhaneleri, göçmen kampları, yaşam koşullarının iyi olmadığı kalabalık şantiyeler, yaşamın kırılgan bir dönemine de eşlik eden “yaşlı bakımevleri” eklenilebilir.

Bazı özel durumlar olarak tanımlayabileceğimiz, HIV ile enfekte olmak, dalak yokluğu ve dalak fonksiyonunu baskılayan biyolojik ajan kullanımı gibi bağışıklık sistemini baskılayan durumlar enfeksiyona yakalanma riskini artırabilir.

Meningokok bakterileri yüzyıllardır bilinen, kovid pandemisindeki gibi yabancılık çekmediğimiz, önlemenin ve yönetmenin yolunuz iyi bildiğimiz bir bakteridir. Önleyici aşıları bulunmaktadır. Önlemenin en etkili yolu da budur, aşılamadır.

***

Üniversiteye yeni başlayan genç yetişkinler, ateş, öksürük, boğaz ağrısıyla seyreden gribal tablolara yatkındır. Bu yatkınlık “Çaylak Gribi” olarak tanımlanmaktadır. Kalabalık alanlarda bulunmak, sosyalleşmek, çok uluslu yeni karşılaşmalar, bardak, kap paylaşmak, yüksek sesle konuşulan kalabalık ortamlarda bulunmak, üniversiteye yeni başlayan öğrencilerin viral solunum yolu enfeksiyonlarına duyarlılığını artırmaktadır. Üniversiteler bu bakımdan mikropları çoğaltmak için kullandığımız “Petri Kabı” na benzetilmektedir.

Gribal tablolara yol açan virüsler, burun ve boğazımızda taşımakta olduğumuz meningokok gibi bakterilerin saldırganlaşmasına zemin hazırlar. Bu nedenle özellikle çok uluslu öğrenci yurtlarında kalacak olan üniversiteliler için menenjit aşılaması önemlidir.Tercihen ilk altı ay ve ilk yaş en geç iki yaş içindeki bebeklerin, 11-16 yaş arası ergenlerin, sahra altı Afrika gibi “menenjit kuşağı “ olarak tanımlanan bölgelere seyahat edecek olanların aşılanması önerilmektedir, koruyucu ve önemlidir. Benzer şekilde asker kışlalarında kalacaklar, şantiyelerde kalan işçiler ve turizm çalışanları için de aşılama yapılmalıdır.

***

Bu salgın, her zaman karşılaştığımız salgınlardan farklı seyretti. Britanya’da genel olarak yılda üç yüz, dört yüz arasında olgu görülürken, bir haftada otuz olgu ve iki ölüm oldu. Salgınlardaki davranış değişimi bizi uyarır. Bu değişimlerde, toplumun değişen özellikleri ve mikropların yeni özellikler kazanması önemli rol oynar.

En çok tedirgin eden de, mikrobun mutasyonlarla kazanmış olabileceği hastalandırıcılık ya da bulaşma özelliklerindeki olası değişimlerdir Bu nedenle salgına yol açan bakterinin genotipi, genetik dizilimi çalışılmakta.

Şimdilik yayılan türün bilinen en yakın akrabalarından biraz farklı olduğu ve en benzer türlerle arasında yaklaşık 80 genetik farklılık bulunduğu anlaşıldı. Britanya ‘da hükümet salgını iyi yönetti. Hızlı ve doğru bilgilendirme, salgın odağının saptanması, kampüste kurulan aşı ve antibiyotik temin edilen alanlarla kısa sürede binlerce öğrenci aşılandı ve antibiyotik kullandı.

İngiltere, menenjit aşılarını 2015 yılından beri, yaşamın ilk yılında ve ergenlikte, uyguluyor Yüksek olasılıkla aşılama programlarını genişletecek çünkü aşıyla önlenebilir bir hastalıkta % 8.7 gibi bir olgu, ölüm oranı kabul edilebilir gibi değil. Ama aslında hükümetin başarısından çok konuşmamız gereken öğrencilerin, hızlı, uyumlu ve paylaşımcı tutumu. "Öğrenciler, yönergeler gerektirmeden önce derslere gitmeyi bıraktılar, maske takma alışkanlığı yeniden ortaya çıktı, ebeveynler çocuklarının ortaokula devam edip etmemesi gerektiğini sorguladılar" "Ve kovid bu kolektif yönelimi daha da güçlendirdi." Çünkü o ülkede kovid hafızasını silmediler, unutturmadılar. Pandemiden alınacak en önemli derslerden biri de birbirimize nasıl muhtaç olduğumuzdu. Bu dersi de iyi öğrenmiş gibiler.

***

Türkiye’de menenjit ile ilişkili, askere ve hacca gidenler dışında bir aşılama programı da, çalışma yapılıyorsa veri paylaşımı da yok. Gazete haberlerinden öğrendiğimiz işçi ve çocuk ölümleri var.

“Mersin’deki Akkuyu Nükleer Güç Santrali inşaatında işçiler arasında menenjit salgınının ortaya çıktığı ve beş işçinin yaşamını yitirdiği iddia edilmişti. Şirket menenjit iddiasını doğruladı.”

1 Nisan ‘da Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu’nun yaşamını yitirmesi nedeniyle TTB tarafından belirlenen “COVID-19 Nedeniyle Kaybettiğimiz Sağlık Çalışanlarını Anma Günü” vardı. Bir ülkede salgınlarda sağlıkçı bir başına salgının ortasında ölmeye sonra da unutulmaya bırakılmaz.

Bir hekime 13 hasta baktıran, acillerde yoğun bakım bekleme sıralarının kuyruk olduğu bir ülkede, sağlık sisteminin hekim yüzü görmek olduğunu zannedenlerle, hekim yüzü göstermekten ötesine geçemeyenler bu kayıtsızlıklarını, belleksiz bırakılan felaketler ve inkâr edilen ölümlere borçlular.

© Birgün