Geçen hafta içinde ABD ile Japonya, 1998’den bu yana ilk kez el ele verip döviz piyasasına girdi ve Japon yenini desteklemek için ortak bir müdahale gerçekleştirdi. Neoliberal ana akım ekonomistler olayı her zamanki gibi yorumladı: “Finansal istikrar korunuyor!”, “Kontrolsüz kur hareketleri risk oluşturuyor!”, “Devletler koordineli hareket ediyor!” Kulağa hoş gelen, kimseyi rahatsız etmeyen, her şeyi açıklıyormuş gibi görünen ama aslında hiçbir şeyi açıklamayan cümleler bunlar. Soyut bir “piyasa istikrarı” söylemi meselenin özünü örtüyor. Oysa sorulması gereken soru çok basit; serbest piyasanın havarisi Washington, neden birdenbire başka bir ülkenin para birimini kurtarmak için kolları sıvadı?

MESELENİN ÖZÜ: JAPONYA TAHVİL SATARSA AMERİKA YANAR

Önce tabloyu netleştirelim. Japonya, elinde yaklaşık 1 trilyon dolarlık Amerikan devlet tahvili tutan, Amerikan tahvillerinin en büyük yabancı yatırımcılarından biridir. Yeni savunmak isteyen bir Japonya’nın normalde yapacağı şey bellidir. Elindeki dolar varlıklarını, yani Amerikan tahvillerini satar, eline geçen dolarla piyasadan yen toplar.

İşte Amerika’nın kâbusu tam da burada başlıyor. ABD ekonomisi bugün yılda 2 ila 4 trilyon dolar arasında borçlanmak zorunda olan, kendi analistlerinin bile “borç sarmalı” dediği bir yapının içinde. Böyle bir ortamda en büyük yatırımcınız tahvil stokunu piyasaya boca etmeye başlarsa ne olur? Tahvil fiyatları çöker, faizler fırlar, Amerikan Hazinesi’nin borçlanma maliyeti katlanır ve zaten kırılgan olan dolar sistemi sarsılır. Yani Japonya’nın kendi parasını savunmak için atacağı en doğal adım, Amerika için varoluşsal bir tehdittir.

ABD TAHVİLLERİNİ KURTARMA OPERASYONU

Peki ne yaptılar? Fed, Japonya’ya şunu söyledi: “Tahvillerini satma. Onları bana rehin bırak, ben sana karşılığında taze dolar vereyim.” Bu mekanizmanın adı FIMA Repo. Yabancı merkez bankalarının ellerindeki Amerikan tahvillerini satmadan, teminat göstererek Fed’den dolar borçlanmasını sağlayan bir düzenek. Böylece Japonya yeni savunacak dolara kavuşuyor, ama Amerikan tahvil piyasasına tek bir satış emri düşmüyor. Üstelik New York Fed, müdahalenin bir bölümünü finanse etmek için Kur İstikrar Fonu’ndaki avro varlıklarını da devreye soktu.

Şimdi soralım; bu operasyonun neresi Japonya ile dayanışmadır? Bu operasyon, Amerika’nın kendi tahvil piyasasını kurtarma operasyonudur. Ana akım yorumcuların “küresel finansal istikrar” diye pazarladığı şey, doların ve Amerikan borç mekanizmasının korunmasından ibarettir. Dahası, tahviller satılmadan piyasaya taze dolar likiditesi verilmesi, adı konmamış bir parasal genişlemedir. Uluslararası piyasalarda bu işlemin takma adı çoktan kondu bile: “Arka kapıdan para basma.”

PLAZA ANLAŞMASI:........

© Aydınlık