Bir şirketin finansal performansını dört boyutta incelemek gelenekselleşmiştir. Bu boyutlar akışkanlık göstergeleri; kârlılık göstergeleri; borç- özsermaye dengesini gösteren finansal kaldıraç göstergeleri ve şirketin kaynaklarını kullanırken girdilerini ne ölçüde etken ve çıktılarını ne ölçüde etkili kullandığını gösteren verim(siz/li)lik kaldıracı göstergeleri olarak tanımlanabilir.

BİRİNCİ BEŞYÜZ BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU (BBSK): VERİMLİLİK KALDIRACININ HOPPİDİ HOPPALASI

Şirket yönetiminde verimlilik kaldıracı kârlılığa giden yolun adıdır. Verimlilik kaldıracı oranları faaliyet oranları ya da devir hızı oranları olarak da adlandırılabilmektedir. Verimlilik oranı (VO) ‘girdi(ler)/çıktı(lar) oranı’ olarak formüle edilmektedir. Girdiler bütün girdileri (işgücü, sermaye vd.) topluca kapsayan biçimde ifade edilirse toplam verimlilik ölçülmüş olur. Çıktılar ise ‘satışlar, üretim çıktısı, katışıklı veya katışıksız katma değer’ olarak ifade edilebilmektedir.   

İSO BBSK raporunda etkinlik ve verimlilik bölümüne bakalım. Bölümün adının değişmesi gerektiğini belirtmeden geçmeyelim! Verimlilik girdi etkinliğini (ya da etkenliğini) ve çıktı etkililiğini kapsayan üst kavramdır. Verimliliğin tanımı da çıktı/girdi biçimindedir.

Şirketlerin en genel verimlilik göstergesi olan varlık devir hızı (hasılat / toplam varlıklar) göstergesi 2024’te 0,84 iken 2025’de ılımlı bir artışla 0,87’ye yükselmiş. Göstergenin 2022’de 1,34 olduğunu anımsayıp üzülebiliriz. Zaten işletme sermayesi (devir hızı) verimliliği de (hasılat / dönen varlıklar oranı) 2024’te 1,89 iken 2025’te 1,83’e düşmüş! İşletme sermayesi süresi 200 güne uzamış, bu da işletme sermayesi gereksinmesini giderek sermaye maliyetini yükseltmiş. Öz Kaynak (devir hızı) verimliliği (hasılat / öz kaynaklar oranı) – özkaynaklardaki zayıf artış nedeniyle- 2024’de 1,62 iken, 2025’te 1,78’e yükselmiş. Bu yükselişi olumlu yorumlamamız güç!

Nıspi hasıla oranı (alt sektörler itibariyle kişi başına yaratılan katışıklı yani brüt katma değerin İSO 500 genelinde kişi başına yaratılan katma değere oranlanması yoluyla bulunan oran) ile ilgili rakamlara bakıldığında NHO en yüksek imalat kesimi ‘madencilik ve taş ocakçılığı’ olmuş: 265,9! Tarım ve ormancılık yerine ülkeyi maden işletmeleri sahalarına dönüştürünce böyle olmuş anlaşılan! 

ŞU KATMA DEĞER SORUNSALI

Şirketlerin katma değer finansal tablosu hazırlamamaları ve göstergelerle ölçme ve değerlendirme yapmamaları eksiği devam ediyor hâlen! Sosyal paydaşlar yaklaşımını sosyal sorumluluk projeleri sanıyor bazı........

© Aydınlık