Öncelikle ikisi arasındaki farkı ve hatta bazen zıt mantıklarla işlediğini beyan edelim: Mutabakat (uzlaşma/dengeleme) iki tarafın çatışmayı sınırlamak için kurduğu dengedir. Burada temel gaye maliyeti düşürmektir. Geçici veya dönemsel olabilir, kapsamı sınırlıdır. ABD-İran ilişkilerinde şu an meydana gelen budur. Nükleer dosya, bölgesel gerilim, yaptırımlar gibi alanlarda kontrollü bir gerilim yönetimi mutabakatın esaslarını teşkil etmektedir.

İttifak ise stratejik ve uzun süreli bir ortaklığı amaç edinir. İki taraf arasında rekabet ve bazen çıkar farklılıkları oluşsa da ortak bir tehdit algısı etrafında birlikte hareket etme düzenidir. Ortak bir düşmana karşı güç birliğidir. Kapsamı geniştir ve siyasi, askeri, istihbarati, ekonomik koordinasyon hedefler.

Bu çerçevede coğrafyamızda çatışmayı yönetme ve maliyeti düşürmeyle birlikte hareket etme ve kazanma ilişkisini at izini it izine karıştıranlar var. ABD-İran uzlaşmasını, mutabakatını, anlaşmasını “önceden tasarlanmış, savaşın aslında toplum mühendisliğine hizmet eden bir senaryodan ibaret gizli stratejik bir ittifakın” eseri olduğu yönünde algı operasyonları yapılmaktadır. Perde arkasında bir “Sünni alem ve birliği” varmış gibi, ABD ve İsrail ile en güçlü ilişkilerin çoğunlukla “Sünni alem” ile tesis edildiği gerçeği es geçilerek “Sünni dünyayı hedef alan bir ABD-İran-İsrail ittifakı komplosundan” bahsedilmektedir.

DİPLOMASİ DOSTLUK VE DÜŞMANLIK ÜZERİNDEN OKUNAMAZ

Bu zihniyet; İran’ın, yanına kader birliği yaptığı müttefiklerinin (stratejik ittifak halinde olduğu) dost ve ABD ile rakip ülkelerin desteğini alarak, ABD ve İsrail’e karşı askeri bir denge, direniş ve hatta üstünlük sağlayamayacağına ikna olmuştur. Ayrıca ciddi bir dar mezhepçi hastalığından mustariptir. Klinik bir vakadır. Bu tür konularda bizce en büyük hata, diplomasiyi dostluk veya düşmanlık üzerinden okumaktır. Devletlerarası ilişkilerde çoğu zaman durum daha karmaşıktır. ABD ile İran arasında bir uzlaşma........

© Aydınlık