Η παρακμή της ιδέας και του κινήματος του παναραβισμού που είχε στόχο τη συνένωση όλων των αραβικών λαών σε ένα έθνος-κράτος —από τη Δυτική Ασία μέχρι τη Βόρεια Αφρική κι από τον Ατλαντικό Ωκεανό μέχρι την Αραβική Θάλασσα— απεδείχθη ένας ακόμα παράγοντας κινδύνου για τον δυτικό κόσμο. Αν και στη διάρκεια του 20ού αιώνα οι Δυτικοί, κυρίως οι Αγγλογάλλοι, φοβούνταν τον αραβικό εθνικισμό, ο μεγαλύτερος φόβος τους ήταν ο κομμουνισμός: η αναχαίτισή του υπήρξε ο άξονας της εξωτερικής τους πολιτικής, ιδιαίτερα της αμερικανικής· οι ΗΠΑ, σε χαρακτηριστική εκδήλωση tunnel vision, πάσχιζαν να συνάψουν συμμαχίες εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης με οποιονδήποτε ήταν πρόθυμος. Δεν έβλεπαν καμιά άλλη απειλή, ούτε εκτιμούσαν ότι η θρησκευτική ταυτότητα των Αράβων θα συνέβαλε σε συγκεκριμένο πολιτικό και κοινωνικό πρόγραμμα με παγκόσμιες βλέψεις. Ούτε περίμεναν ότι ο παναραβισμός θα εξελισσόταν σε κίνημα θρησκευτικής θεμελιοκρατίας με πολλές εσωτερικές ρωγμές αλλά με κοινό στόχο τον προσηλυτισμό και την εξασθένιση της Δύσης.

Αν και ο παναραβισμός πήρε σχήμα και μορφή από το τέλος του 19ου αιώνα, όταν αναπτύχθηκε ως όραμα στις αραβικές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η δημοτικότητά του κορυφώθηκε στις δεκαετίες 1950 και 1960. Κατά καιρούς, οι υποστηρικτές του υιοθέτησαν σοσιαλιστικές αρχές, αντιτάχθηκαν, με αντι-αποικιοκρατική λογική και ρητορική, στην εμπλοκή των δυτικών δυνάμεων στον αραβικό κόσμο, ενώ, παραλλήλως, προσπάθησαν να ενδυναμώσουν τα αραβικά κράτη έναντι εξωτερικών απειλών σχηματίζοντας συμμαχίες και, σε μικρότερο βαθμό, προωθώντας την οικονομική συνεργασία. Οι απαρχές του παναραβισμού αποδίδονται συνήθως στο κίνημα Nahda (Αραβική Αφύπνιση ή Διαφωτισμός), εξέχουσα προσωπικότητα του οποίου ήταν ο Jurji Zaydan (1861-1914), ένας από τους πρώτους διανοουμένους που μίλησαν γι’ αυτή την ιδέα ως πολιτιστικό εθνικιστικό σχέδιο.

Ο Zaydan έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στη θέσπιση μιας εκσυγχρονισμένης εκδοχής της κορανικής αραβικής γλώσσας (Modern Standard Arabic) ως η παγκόσμια γραπτή και επίσημη γλώσσα ολόκληρου του αραβικού κόσμου, η οποία θα παραμέριζε τις τοπικές διαλέκτους, τα ζωντανά υπολείμματα μιας κατακερματισμένης κοινωνίας φυλών. Σύμφωνα με τον Zaydan, στις αραβόφωνες περιοχές από το Μαγκρέμπ μέχρι τον Περσικό Κόλπο, κατοικεί ενιαίος λαός με κοινή........

© Athens Voice