Bazı gazeteciler, özellikle İsrail’in yürüttüğü savaşlarda sahada bilerek hedef alındıklarını ifade ediyor. Bu düşünce yalnızca bireysel bir korkudan ibaret değil, son yıllarda çatışma bölgelerinde çalışan birçok gazeteci arasında giderek yaygınlaşan bir kanaat haline gelmiş durumda. Ancak bu meseleye sadece “doğrudan hedef alınma” üzerinden bakmak eksik kalır. Çünkü modern savaşın doğası değişti ve bu değişim, gazetecilerin sahadaki varlığını daha kırılgan ve daha görünür hale getirdi.

Eskiden “PRESS” yazılı yelekler bir tür koruma kalkanıydı. Gazetecinin kimliği netti, rolü tanımlıydı ve teoride tarafsızdı. Bugün ise bu görünürlük bazen bir avantaj değil, risk unsuru haline gelebiliyor. Özellikle yoğun bombardıman altındaki alanlarda büyük ve dikkat çekici bir şekilde işaretlenmiş olmak, sizi korumak yerine işaretleyebilir. Buna karşılık kontrol noktalarının yoğun olduğu bölgelerde aynı görünürlük hayat kurtarıcı olabilir. Yani artık sabit kurallar yok, her karar bağlama, zamana ve sahadaki dinamiklere göre yeniden verilmek zorunda. Bu durum savaş bölgelerini gazeteciler için daha da tehlikeli hale getiriyor.

Bir diğer kritik mesele ise konum bilgisi. Günümüz gazeteciliğinde hız, çoğu zaman güvenliğin önüne geçiyor. Canlı yayınlar, anlık paylaşımlar, sosyal medya güncellemeleri… Bunların her biri aslında bir koordinat ifşası anlamına gelebilir. Özellikle askeri hareketliliğin olduğu alanlarda bu tür paylaşımlar yalnızca gazeteciyi değil, çevresindeki sivilleri de riske atar. Bu nedenle konum bilgisinin gecikmeli verilmesi ve dijital verilerin dikkatle yönetilmesi artık temel bir güvenlik refleksi olmalıdır.

Sahada yapılan en büyük hatalardan biri de “en iyi kareye yaklaşma” dürtüsüdür. Oysa en iyi kare çoğu zaman en tehlikeli noktadadır. Askeri araçların, silahlı grupların ya da saldırı potansiyeli taşıyan alanların yakınında bulunmak gazeteciyi doğal olarak hedef zincirinin içine çeker. Gazeteci olmak bu zincirin dışında kalmayı garanti etmez. Aksine, görünürlük ve merak, gazeteciyi çoğu zaman riskin merkezine iter.

Rutinler de benzer şekilde tehlikelidir. Aynı saatlerde aynı yerlerde bulunmak, aynı güzergahları kullanmak ya da aynı noktadan yayın yapmak sahada iz bırakmak anlamına gelir. Çatışma ortamında öngörülebilir olmak, savunmasız olmak demektir. Bu nedenle rastlantısallık, yani hareketlerin bilinçli şekilde değişken tutulması, hayatta kalmanın önemli unsurlarından biridir.

Yerel bilgiye sahip olmak ise çoğu zaman hayat kurtarır. Bir fixer ya da yerel rehber yalnızca dil bilen biri değildir, aynı zamanda bölgenin görünmeyen dinamiklerini bilen kişidir. Hangi mahallenin riskli olduğu, hangi grubun nerede etkili olduğu, hangi sokakta neyin tetiklenebileceği gibi bilgiler dışarıdan bakarak anlaşılmaz. Sahada yalnız hareket etmek, özellikle yabancı gazeteciler için en büyük risklerden biridir.

Dijital güvenlik de artık fiziksel güvenlik kadar önemlidir. Telefonlar, uygulamalar ve iletişim ağları izlenebilir. Bu nedenle konum servislerinin kapatılması, hassas içeriklerin anında paylaşılmaması ve gerektiğinde cihaz değişimi yapılması gibi önlemler basit ama etkili koruma yöntemleridir.

Tüm bunların ötesinde kabul edilmesi gereken zor bir gerçek var. Gazetecinin tarafsızlığı sahada her zaman karşılık bulmaz. Gazeteci, bazı aktörler tarafından bilgi taşıyan bir unsur ya da bir propaganda aracı olarak görülebilir. Bu da onu otomatik olarak riskli bir pozisyona yerleştirir. “Ben gazeteciyim” demek, artık eskisi kadar güçlü bir kalkan değildir.

Sonuç olarak, gazetecilerin hedef alındığına dair algı tamamen temelsiz değildir. Ancak mesele yalnızca kasıtlı hedefleme ile açıklanamaz. Modern savaşın karmaşık yapısı, teknolojinin sağladığı izleme imkanları ve bilgi akışının hızlanması, gazetecileri daha görünür ve daha savunmasız hale getirmiştir. Bu nedenle sahada kalmanın yolu tek bir doğruya bağlı değildir. Her an yeniden değerlendirme yapmak, riskleri sürekli tartmak ve en önemlisi hikayenin kendinden daha değerli olmadığını kabul etmek gerekir. Çünkü hiçbir fotoğraf, hiçbir haber, bir hayatın yerini tutmaz.

© Anayurt