KANT, FICHTE, DEWEY VE ATATÜRK: AYNI ÇİZGİ Mİ?

Burada felsefe tarihi bakımından bir sınır çizmek zorundayız. Bu dört ismi aynı felsefî okulun üyeleri  değildir.Kant, eleştirel felsefenin ve Alman Aydınlanmasının büyük ismidir. Fichte, Alman idealizminin sistem filozofudur. Dewey, Amerikan pragmatizminden hareket eden bir eğitim filozofudur. Atatürk ise sistematik bir felsefe kurmaktan ziyade, akıl ve bilim anlayışını bir devlet ve toplum kuruculuğunun pratiğine taşıyan siyasal önderdir.Dolayısıyla Kant → Fichte → Dewey → Atatürk biçiminde doğrudan bir hoca–öğrenci veya etkilenme zinciri kurmuyoruz. Biz bir düşünce probleminin tarih içerisindeki farklı biçimlerini karşılaştırıyoruz.Kant: İnsan kendi aklını nasıl kullanabilir? Fichte: Eğitim insanı ve toplumu nasıl yeniden kurabilir? Dewey: Okul düşünen insanı hayatın içinde nasıl yetiştirebilir? Atatürk: Akıl ve bilim temelinde çağdaş bir toplum ve Cumhuriyet yurttaşı nasıl oluşturulabilir?Cevapları birbirinden farklıdır. Fakat kesiştikleri önemli bir alan vardır: İnsan değişmeden toplumun kalıcı biçimde değişmesi güçtür; insanın değişmesinin en önemli araçlarından biri ise eğitimdir.

CUMHURİYETİN HEDEFİ: VESAYETTEN YURTTAŞLIĞA

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş yalnızca devlet başkanının veya yönetim biçiminin değiştirilmesi değildir. Daha derin bir dönüşüm söz konusudur: tebaadan yurttaşa geçiş.Cumhuriyet yurttaşı siyasal egemenliğin dışında kalan edilgen kişi değildir. 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun “Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir” ilkesi, siyasal meşruiyetin kaynağını hanedandan millete taşımıştır.Fakat siyasal........

© Akdeniz Gerçek