“Madem zaten biliyordun, neden yaptın?”

İnsanı biraz köşeye sıkıştıran bir soru.

Çünkü hepimizin dilinden en az bir kez çıkmıştır:

“Ben zaten biliyordum.”

O insanın böyle çıkacağını…

O işin yürümeyeceğini…

O kararın sonunda başımıza iş açacağını…

Bazen insan kendini tam bu cümlenin ortasında yakalıyor.

“Ben zaten biliyordum…”

Sonra insanın aklına hiç hoş olmayan ikinci bir soru geliyor:

Gerçekten biliyor muydum, yoksa bugün bildiğim şeyi geçmişte de biliyormuşum gibi mi hatırlıyorum?

Psikolojide buna hindsight bias deniyor. Sonucu öğrendikten sonra, o sonucun başından beri daha öngörülebilir olduğunu düşünme eğilimi.

Ama benim ilgimi çeken, bu tanımdan çok başka bir tarafı.

Çünkü mesele yalnızca “Ben demiştim” diyerek haklı çıkmak değil.

Bazen insan kendi geçmişinin karşısına geçip ona yeni bir hikâye anlatıyor.

Ve hafıza sessizce editörlüğe başlıyor.

Bir arkadaşlığın bittiğini düşünelim.

Yıllarca önemsemediğimiz bir davranış, yollar ayrıldıktan sonra bambaşka bir anlam kazanabiliyor.

dediğimiz şey, bugün:

“Zaten karakteri hep böyleydi.”

Peki davranış mı değişti?

Bizim ona verdiğimiz anlam değişti.

İşte benim asıl merak ettiğim yer tam burası:

Geçmişi mi hatırlıyoruz, yoksa bugünkü halimize uygun bir geçmiş mi anlatıyoruz?

Çünkü sonucu bildiğimiz anda, geriye dönüp işaretleri seçmeye başlamak çok kolay.

“Bak, bunu söylediğinde anlamalıydım.”

“Şurada aslında belli etmişti.”

“Ben o gün zaten bir tuhaflık sezmiştim.”

Gerçekten sezmiş de olabiliriz.

Ama aynı gün bize tersini düşündüren şeyleri ne kadar hatırlıyoruz?

“Belki ben yanlış düşünüyorumdur” dediğimiz zamanı?

Sonradan........

© Akdeniz Gerçek