Msr'daki byk resim, yeni bir g paylamn deil, bir vicdan paylamna dair aray gstermektedir. Trkiye, diplomatik bir aktr olduu kadar blgede ahlk nabz tutan ve medeniyetin temsil gcn tayan gl bir lke olarak bu bar masasnda yer almtr.

Burhanettin Kapusuzolu/ Yazar

Osmanllar'n "Asya-y Osmn" dedii kadim dnya Ortadou'nun merkez lkesi Msr'n Kzldeniz sahilindeki ehri arm el-eyh'te, Gazze'deki soykrma son vermek iin bir Bar Zirvesi yaplmtr. phesiz ok nemli bir toplant akdedilmitir. Buna bal olarak Ortadou'ya dair ksa, orta ve uzun vadeli senaryolar arasnda Gazze'nin gelecei, kan ve gzya ile yorulan Ortadou'nun gidiat ve Trkiye'nin atabilecei admlara dair birka meseleyi nazar- dikkate vermek herhalde faydadan hli olmasa gerektir.

Bar Zirvesi, yakn zamandaki Msr/Arap-srail savann devam eden sonularnn verdii tedirginlikle kark teyakkuz halindeki Msr'n Cumhurbakan Abdulfettah el-Sisi ile ABD Bakan Donald Trump'n e-evsahipliinde toplanmtr. Zirveye, birok Bat lkesinin yan sra baz blge liderleri davet edilerek katlmtr. Trkiye'nin kar duruu sayesinde, Hazreti Musa'nn dinine ve insanla ihanet eden Netanyahu gelememitir. Atekesin pekitirilerek insan ihy ve yeniden imar mekanizmalarnn kurulmasnn amaland Bar Zirvesi'nde, mazlum Gazze erken toparlanma/reconstruct konferans ars ile Kasm 2025'te Kahire'de yeniden imar konferansnn yaplaca ilan edilmitir.

Yllar ncesinden bilinen Gazze'nin boaltlmasna ve Akdeniz'le Kzldeniz arasnda yeni bir kanaln almasna ynelik projenin uygulanmas iin iki yldr srdrlen n hazrlk safhasnda on binlerce masuma kylmtr. Nihayet felketin ardndan gelen atekes konusunda blgede u sylenmektedir: "Hi olmazsa katliam durdu!"

Msr'da dzenlenen zirve, Ortadou'nun geleceine hkmedecek g dengelerinin yeniden belirlendii ve ilan edildii bir dnm noktasdr. Toplantda, Gazze'nin akbeti, Arap dnyasnda siyas uyan, Bat'nn blgeye yeni bak ve Yeni Trkiye'nin Birinci Cihan Harbi'nden yz yl sonraki konumu Msr'da yeniden ifadesini bulmutur.

Harabeye kurulmu bir keder adrn andran Gazze'nin kaderi, an vicdannn test edildii bir sahada belirginlemitir. Yeni zamann tiranlarnn ayaklar altna ald insanln lklar arasnda gerekletirilen ykmn ardndan atlacak her adm, blgede ahlk ve siyas yneliin ekseni gsterecektir. ngiltere'nin gl himayesi ve Amerika'nn nezaretinde yaplan zirvede dikkat eken "yeniden imar" ve "insan koridor" vurgusu g paylamnn da vurumundan baka bir ey deildir. nk her trl yardm ulatrp gvenlii salayan yeniden in eder, gelecein Filistin'inde ve Ortadou'da sznn mutlak geerlilii olur.

Vaka, burada asl mesele, tan-topran hafriyat ile tulalarn istif edilmesinden te maliyeti olan Filistin'in siyas iradesinin kim tarafndan temsil edileceidir. Bunun yan sra Gazze soykrm karsnda sar ve dilsizi oynan Bah? Mahmut Abbas ve yandalarna bundan sonra sahipleri nasl bir rol ezberletecekler hep birlikte greceiz.

ntikam psikolojisi

Msr, Katar ve Trkiye gibi blgenin gl aktrlerinin gelimelerin ardndan ok daha gl etkiye sahip olacaklar aktr.

Hal byleyken, srail'in i siyaseti ise kar konulmaz bir intikam psikolojisinin glgesinde kbus grmeye devam etmektedir.

Bununla birlikte Trump'n ynetim koltuundaki Birleik Amerika'nn ekonomik normalleme zerinden istikrar modelinin de adalet tesis edilmeden kalc bir yaklam olamayaca ortadadr.

Belirgin yol

Yok edilemeyen Gazze'nin nnde; uluslararas denetime tbi geici idare kurulmas, Filistin ynetiminin glendirilmesi ve Msr-Katar-Trkiye zerinden koruma mekanizmas tesis etmek gibi belirgin yol aktr. Fakat bu modellerin her biri srail'in gvenlik taleplerine ve Filistin'in onur arayna dokunan karmaklklara sahiptir.

Ortadou'da yeni yn, sert gten yumuak meruiyete gei eklinde tebarz etmektedir.

Msr Zirvesi, blgenin sadece ezici! asker gle ynetilemeyeceini gstermitir. nk on yllardr sava, igal ve yaptrmlarla tanmlanan Ortadou, istikrar diplomasisi aray ile kendine nefes alaca yeni bir alan amaktan baka are bulamamaktadr.

Yeni dnemde, yumuak meruiyet yani insan, ahlk ve medeniyet deerleri zerinden hareket eden kazanacak ve belirleyici olacaktr.

bu kavakta Msr, Arap dnyasnn entelektel merkezi olarak etkin arabulucu kimliiyle blgede arln hissettirmek ve belirleyicilerden biri olmak istemektedir.

Suudi Arabistan, modernleme hamlelerinin yan sra ran'la kurduu geici fakat krlgan dengeyi ekonomik gvenlie dntrmeye almaktadr.

ABD, enerji, ekonomi ve gvenlik konularnda kendisinin kontrol edip ynettii istikrar adna "kontroll atekes" siyasetini srdrmektedir.

Trkiye insanlk vicdannn temsilcisi olarak sahada gl ekilde yer almaktadr. Siyas arabuluculukta tercih edilen bir g unsuru olarak btn Filistinli gruplarla konuabilen ve sz dinlenen saygn bir aktr olma zelliini korumaktadr. Bu tablo, Trkiye'nin "medeniyet diplomasisi" adn verdiimiz izgide ilerlediini gstermektedir. Trkiye, vicdan siyasetinin merkezine koyan, g ve adalet arasnda denge kuran yaklamyla sorunlarn zm iin byk satranta dikkatli ve iyi dnlm hamleler yapmaktadr.

Hi phesiz Msr Zirvesi, fevkalde zor bir barn eiinde toplanmtr. Sre, ksa vadede tabii ki kolay bir bar getiremeyecektir. nk Ortadou'da bar, imzalarn ardndan gelmemektedir. ABD'deki srail'in siyasetini destek ve himayeleri ile ayakta tutan lobinin hamleleri,........

© Açık Görüş