Bazen bir kıyafet, kumaştan ve dikişten çok daha fazlası olur. Üzerine giyildiği bedenden bağımsız bir anlam taşımaya başlar; tarih taşır, acı taşır, hafıza taşır. Dünyaca ünlü İspanyol moda markası Zara'nın çocuklara yönelik hazırladığı Cadılar Bayramı kostümü de tam olarak böyle bir eşiğe geldi dayandı. Mavi ve beyaz dikey çizgilerden oluşan, ceket ve pantolondan meydana gelen bu kostüm, Nazi diktatörlüğü döneminde toplama kamplarında tutulan mahkûmların kıyafetlerine benzetildi. Ve işin en can alıcı yanı şu: Tasarım sadece çizgilerden ibaret değildi.

Kasıtlı olarak yıpranmış bir görünüm verilen kostümde, dikenli teli andıran baskılar ve tutsak numaralarını çağrıştıran yamalar da yer aldı. Şimdi bir durup düşünelim. Bir çocuk kostümünde neden yıpranmışlık hissi verilir? Neden dikenli tel baskısı olsun? Neden kol bölümlerine numara çağrıştıran yamalar eklenir? Cadılar Bayramı dediğimiz şey, hayaletler, cadılar, korkunç maskeler... Peki bu estetiğin içine bir toplama kampı göndermesi nasıl sığdı? Bu sorular, sosyal medyada tartışmanın büyümesine neden olan soruların başında geldi.

İsrailli gazeteci Dov Gil-Har da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla kostüme tepki gösterdi. Gil-Har paylaşımında, "Zara, Avrupa'daki müşterilerini bir kez daha kâbus gibi bir fikirle şoke etti: Nazi toplama kampı tarzında kostüm" ifadelerini kullandı. Bu cümledeki "bir kez daha" vurgusu tesadüf değil. Çünkü bu, markanın ilk kez böyle bir tartışmanın merkezine oturmadığını gösteriyor. Kostümün çizgili yapısının yanı sıra üzerindeki baskıların dikenli teli, kol bölümlerindeki yamaların ise toplama kamplarındaki mahkûmlara verilen numaraları çağrıştırdığı yönündeki değerlendirmeler tartışmanın odağına yerleşti.

Peki bir moda devi, böylesi bir tasarımın hangi aşamasında durup "bunu yapmayalım" diyemedi? Tepkilerin ardından Zara yönetimi, söz konusu kostümü internet mağazasından kaldırdı. Şirketin basın sözcülüğü aracılığıyla yapılan açıklamada, "Zara, çocuk kostümünün yol açmış olabileceği her türlü yanlış anlaşılmadan duyduğu üzüntüyü belirtir. Kostüm artık ne mağazalarımızda ne de sanal mağazada satışa sunulmaktadır" ifadeleri kullanıldı. Açıklamanın dili dikkat çekici: "Yol açmış olabileceği her türlü yanlış anlaşılmadan duyduğu üzüntü." Yani ortada bir niyet değil, bir "yanlış anlaşılma" var. Oysa mesele niyet değil ki. Bir tasarımın tarihsel hafızada neye denk düştüğü, tasarımcının kafasında ne olduğundan bağımsız bir gerçeklik taşır. Bir kumaş parçası,........

© ABC Gazetesi