Uluslararası siyasette bazen bir cümle, koca bir strateji belgesinden daha fazla şey anlatır. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in İran hava yolu şirketlerine hizmet veren ülkelere yönelik uyarısı da tam olarak böyle bir cümle. Bessent, ABD basınına yaptığı açıklamada, yaptırım listesindeki İran hava yolu şirketlerinin uçuşlarına izin veren ülkelere seslenerek, "Eğer ülkenize inerlerse onlara yakıt sağlayamazsınız, iniş hizmetleri sunamazsınız, bilet satamazsınız, aksi takdirde dolar sisteminden çıkarılırsınız" dedi. Bu ifade, klasik yaptırım diplomasisinin çok ötesine geçen bir baskı mimarisine işaret ediyor.

Olayı doğru okumak için önce takvimi netleştirmek gerekiyor. Bessent, 24 Ağustos 2026'da İran'a yönelik "Ekonomik Dışlama Operasyonu" adı verilen kapsamlı bir yaptırım kampanyası başlatmıştı. Operasyonun ilan edilen amacı, İran'ın petrol gelirlerini, finansal bağlantılarını ve yaptırımları aşmak için kullandığı uluslararası ağları hedef alarak Tahran'ın küresel ekonomiye erişimini daha fazla kısıtlamaktı. Kampanyanın ilk aşamasında dijital varlık, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı sektörlerine yönelik yaptırımların kapsamı genişletildi; yaklaşık 60 kişi, şirket ve gemi yaptırım listesine alındı. İran'ın petrol gelirlerini aktardığı, nükleer ve füze programları için teknoloji temin ettiği ve siber faaliyetlerini desteklediği öne sürülen ağlar da bu kapsamda hedef alındı.

Ardından 8 Eylül'de İran'ın havacılık sektörüne yönelik yeni bir adım geldi. ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın havacılık sektörünü desteklediğini belirttiği 36 hedefi yaptırım listesine aldı; bunların arasında 27 İran hava yolu şirketi de vardı. Bessent'in son açıklaması ise bu zincirin üçüncü ve en geniş halkası gibi görünüyor: Artık doğrudan İranlı taşıyıcılar değil, onlara yakıt ikmali yapan, iniş hizmeti sunan veya bilet satan üçüncü ülke şirketleri ve havalimanları da masada.

Bessent'in iddiası oldukça keskin: Yaptırımlar nedeniyle İran hava yolu şirketlerinin 23 Eylül'den itibaren dünya genelinde faaliyet göstermekte zorlanacağını, hatta iki gün içinde faaliyetlerini durduracağını savunuyor. Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrım var. Bu bir öngörü, bir iddia; henüz gerçekleşmiş bir olgu değil. Dolayısıyla bugünden "İran havacılığı çöktü" demek yerine, "Washington bu sonucu hedefliyor ve bunu açıkça beyan ediyor" demek daha doğru olur. Yaptırım rejimlerinin tarihi, ilan edilen hedeflerle sahada gerçekleşen sonuçların sık sık ayrıştığını gösteriyor.

Yine de bu........

© ABC Gazetesi