Rodos’un son Türk komutanı Binbaşı Abdullah Rıza Beyin 1912’de Rodos’un Psithos köyünde (Türkler Epistos veya Epistoz olarak telaffuz ederler) işgalci İtalyan kuvvetlerine karşı gösterdiği şanlı mukavemet, Rodos Türk tarihinin önemli olayları arasında yer alır. İşgalden sonra, Abdullah Bey tutuklanarak, diğer Türk esirler (Jandarma Komutanı Muzaffer Bey, Tahir Bey, Yüzbaşı Nuh Bey) ile birlikte İtalya’ya gönderilmiştir ve Napoli civarındaki Iskıya adasına (Ischia) uzun yıllar esir olarak tutulmuştur. Bu vatansever direnişçi komutanın İtalya’da ne kadar süre esarette kaldığı bilinmiyor. Zira bir Türk arşiv belgesine göre, Osmanlı idaresi onu uzun süre unutmuştur. On yıldan fazla bu adada tutuklu kalan Abdullah Beyi, nihayet TBMM Hükümeti, 1923 yılında hatırlayarak, Roma Mümessilliğine bir yazı yazdı ve onun akıbetini öğrenmek istedi. Abdullah Bey, evliydi ve İstanbul’daki kızı yaşamını zor koşullarda sürdürüyordu. Rodos’un kaybedilişi ve Abdullah Rıza komutana yapılanlar, II. Meşrutiyet sonrasındaki çoğu üst düzey Osmanlı askeri ve sivil idarecilerinin ne deneli basiretsiz, sorumsuz, güçsüz ve ciddiyetsiz olduklarına güzel bir örnektir. Onun İtalyanlara direnişini Rodos’ta İngiliz fahri konsolos vekili olan Sir Alfred Biliotti de rapor etmiştir. Bu direniş konusunda İngiliz gizli belgeleri arasında yer alan Biliotti’nin anlatımı ile Türk kaynaklarının anlatımı arasında bazı çelişkiler olduğunu hatırlatmam gerekir.

Rodos Konsolos Yardımcısı Vekili Sir A. Biliotti’den İzmir konsolosu Barnham’a, Rodos, 17 Mayıs 1912.

Ayın 15'i öğleden sonra, Rodos kasabasını korumak üzere denizci askerler karaya çıkarıldı. Rodos'taki, sayıları 8.000 ile 10.000 arasında olduğu tahmin edilen tüm bu birlikler, Osmanlı kuvvetlerinin yoğunlaştığı Psithos'u (9 mil uzaklıkta) eş zamanlı olarak kuşatmak amacıyla deniz yoluyla adanın her iki tarafına gönderilmişti. Osmanlı tarafı, İtalyan kuvvetlerinin kendilerine aktarıldığı kadar önemli olduğuna inanmıyordu. General Ameglio, kan dökülmesini önlemek amacıyla, durumu izah etmesi için Rodos kadısından sefere eşlik etmesini rica etti; ancak........

© 9 Eylül Gazetesi