İlber Ortaylı (1947-2026) 13.03.2026 Cuma günü 79 yaşında vefat etti. Cumhuriyet döneminde yetişmiş ülkemizin değerli tarihçilerimizden biriydi. Kendisiyle olan tanışıklığımız ve dostluğumuz, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivindeki çalışmalarımıza dayanır. Ben sözü geçen Tarih Bölümünde lisans öğrencisi ve daha sonra da araştırma görevlisi olduğum zamanlarda (1979-1984), İlber Hoca, Tarih Bölümündeki hocaları özellikle Adnan Erzi (öl.1990) ve Yavuz Ercan (öl.2022) ve Özer Ergenç gibi genç tarihçileri ziyarete gelirdi. Bölümde, sıra dışı tavırlarıyla ve sakalıyla dikkati çekerdi. Onun bölüme gelme nedenlerinden biri, Siyasal Bilgilerdeki hocaları ile Tarih Bölümündeki muhafazakâr Türkçü hocalar arasındaki siyasi ve akademik tartışmalar konusunda yorum yapmaktı. O, her iki fakültedeki hocaların siyasi görüşlerini izler ve özellikle Siyasal Bilgilerden hocası Coşkun Üçok’un görüşlerini savunmak için gelirdi. Yaşar Yücel’in (öl.2017) TTK Başkanı olduğu o yıllarda (1983-1992), Türk Tarih Kurumunda, her hafta Cuma günleri saat 5’te yerli ve yabancı tarihçiler konferans verirlerdi. Bu konferansların akademik seviyesi çok yüksekti. Bu konferanslara hem lisans öğrencileri hem hocalara hem de üst düzey devlet adamları katılırdı. Katılımcılar arasında Kurtuluş Savaşı gazilerinden tutun da, Sadi Irmak (öl.1990) ve Süleyman Demirel (öl.2015)gibi başbakanlar, Kenan Evren (öl.2015) gibi cumhurbaşkanları ve Kamuran Gürün(öl.2004) gibi ermeni sorunu konusunda uzman üst düzey diplomatlara kadar geniş bir kitle vardı. Bunlar, konferans sonunda, konferans adabına uyarak olarak söz alırlar ve görüşlerini bildirirlerdi. Bu konferanslar o kadar ciddi idi ki, konunun uzmanı olmayanlar konuşamazlar, soru dahi soramazlardı. Eğer uzman olmayan biri konferans konusuyla ilgili olarak soru veya yorum yapmaya kalkarsa, ön sırada oturan otoritelerden biri, ‘Türkiye Cumhuriyeti zor koşullarda kurulmuştur, onun para ve zamanını almaya ne hakkınız vardır. Sizin arkanızdaki güç nedir?’ diyerek azarlarlardı. Biz öğrenciler olarak, konferans salonunda konuşamaz, ama gece geç saatlere kadar uzayan konferans bittikten sonra kendi aramızda mütalaa yapabilirdik. Şüphesiz o yıllarda İlber Hoca da bu konferansların müdavimiydi ve biz gibi, soru soramayan, yorum yapamayan gençler arasındaydı. Tartışmalar, çoğunlukla DTCF’den M. Altay Köymen (öl.1993), Coşkun Üçok (öl.1988), Ekrem Akurgal (öl.2002) arasında olurdu. Bu tartışmalar, öğrenciler arasında, temelde, ‘sağcı-solcu hocalar’ arasındaki tartışmalar olarak algılanırdı. Burada ‘henüz rüştünü ispat etmediği için’ doçentlere konuşma yaptırılmazdı. Aslında, Tarih Bölümünde İlber Hoca’nın hocaları ile benim de hocalarımın çoğu, Firuzan Kınal (öl.1990), M. Altay Köymen, Faruk Sümer (öl.1995), Şerif Baştav (öl.2010), Adnan Erzi (öl.1990), Bahaeddin Ögel (öl.1989), Şerafettin Turan (öl.2015)........

© 9 Eylül Gazetesi