Geçen hafta büyük siyasal iktisatçı Susan Strange’in Kumarhane Kapitalizmi kavramından bahsetmiştik. Bugün yaşadığımız fon krizini tam olarak anlamak için öncelikle bu kavramı ve finans kapitalin ulaştığı boyutu iyi anlamak gerekiyor. Daha 1986’da ortaya atılan bu kavram, piyasanın akılcı işleyişinin ötesinde finansın kontrolsüz genişlemesi ve öngörülemez şekle bürünerek iktisadi yapıyı adeta bir kumarhaneye dönüştürme riskini tanımlıyor. Kırk yıl sonra gelinen noktada ise dört yapısal güç unsuru (güvenlik, üretim, finans, bilgi) arasında finans, küreselleşme döneminin iteklemesiyle, gerçekten de dünyanın her tarafında bu etkiyi gösteriyor.

Finansın günümüzde ulaştığı seviyeyi somutlaştırmak için bazı verilere göz atmakta fayda var. IMF rakamlarına göre, 2023 yılı dünya toplam ekonomik büyüklüğü cari (nominal) fiyatlarla 105 trilyon dolar seviyesindeydi. Yani bu sayı yerkürenin her tarafında bir sene içinde hesaplanan reel ekonomik faaliyetlerin toplam değerini ifade ediyordu. Buna karşın, merkezi İsviçre’de bulunan Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verilerine göre 2023 sonu itibariyle, dünyada 18 trilyonluk somut varlığa karşın tezgâh üstü piyasalarda işlem gören türev ürünlerin toplam kontrat değeri soyut olarak 667 trilyon dolardı! Yani sözkonusu olan, dünyada reel ekonominin 6 katından fazla sanal bir finans ekonomisiydi. Dikkat edilmesi gereken başka bir veri ise Uluslararası Finans Enstitüsü tarafından yayınlanmıştı. Buna göre yine 2023’de dünya toplam borcunun ulaştığı rakam 313 trilyon dolardı. Bu borca devletlerin, şirketlerin, finansal kesimlerin ve hanehalklarının borcu dahildi. Ayrıca, yine BIS raporuna göre 2022 Nisan ayında dünyada günlük döviz işlemleri toplamı 7 trilyon doları aşmıştı. 

Kabaca bir somut birim üreten dünya ekonomisi; bunun 3 katı kadar borçlu, 25 katı kadar döviz işlemine tanıklık ediyor ve 6 katı kadar da soyut hacimle işliyordu! Bu oranlar bugün de benzer. Sağlıksız olan, finansın gerçek........

© 12punto