Yapay zekâyı hâlâ ekrandaki bir yazılım gibi düşünüyoruz. Soru soruyoruz, cevap geliyor; görüntü istiyoruz, birkaç saniye sonra karşımızda beliriyor. Oysa bu görünmez kolaylığın arkasında elektrik santralleri, trafolar, iletim hatları, su, fiber kablolar, soğutma sistemleri ve dev veri merkezleri var.

Amerika ve Avrupa’da yükselen itirazın merkezindeki soru basit: Yapay zekânın kazancını kim alacak, maliyetini kim ödeyecek?

Elektrik talebi artık göz ardı edilemez

Dünyadaki veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2025’te yüzde 17 artarak yaklaşık 485 teravatsaate ulaştı. Yapay zekâ odaklı merkezlerdeki artış ise yüzde 50 oldu. Uluslararası Enerji Ajansı, toplam tüketimin 2030’da 950 teravatsaate yaklaşmasını bekliyor. Bu, dünya elektrik talebinin yaklaşık yüzde 3’ü demek.

ABD’de baskı daha yoğun. Veri merkezleri, 2030’a kadarki Amerikan elektrik talebi artışının neredeyse yarısını oluşturabilir. ABD Enerji Enformasyon İdaresi de elektrik satışlarının 2026’da 4 trilyon 135 milyar, 2027’de 4 trilyon 211 milyar kilovatsaate ulaşacağını tahmin ediyor. Artışın nedenleri arasında veri merkezleri ve sanayi yatırımları bulunuyor.

Burada önemli bir ayrım var: 2025 tüketimi gerçekleşmiş bir büyüklük; 2027 ve 2030 rakamları ise tahmin. Açıklanan her veri merkezi projesinin kurulacağı da kesin değil. Ama eğilim yeterince güçlü: Yapay zekâ artık enerji sisteminin geleceğini etkiliyor.

“Faturayı neden ben ödeyeyim?”

Bu ölçekte bir talep, şebekeye yalnızca yeni bir müşteri eklemiyor. Yeni üretim kapasitesi, trafo merkezi ve iletim hattı gerektirebiliyor. Veri merkezi sahibi gelirini elde ederken altyapının bedeli hanelerin ve küçük işletmelerin faturalarına yansıyacaksa, yerel halk neden itiraz etmesin?

Konu Washington’a kadar ulaştı. Temsilciler Meclisi, büyük elektrik tüketicilerinin yol açtığı ek şebeke maliyetleriyle ilgili Ratepayer Protection Act tasarısını 16 Eylül’de 417’ye karşı 3 oyla kabul etti. Tasarı henüz yasa değil; tüketiciyi otomatik olarak koruyan kesin bir ödeme kuralı da getirmiyor. Fakat oylama, veri merkezlerinin elektrik faturası üzerinden seçim meselesine dönüştüğünü gösteriyor.

Bir de su var. Sunucuların ürettiği ısı........

© 10 Haber