Salı günü ABD’de hayati bir seçim var: “Darısı başınıza” İngilizce nasıl denir?
Eşe-dosta söz verdim, bu hafta iyimser bir yazı yazacağım. Burada iyimserliğin anlamı gerçekçilikten uzaklaşmak değil. Belirsizliğin iyimser tarafında durmak. Sanırım, bu kadarını yapabilirim, çünkü olumlu-olumsuz tüm unsurları sıralayıp yine de iyimser bir algı yaratmak mümkün. Ya da ben öyle sanıyorum, bakalım siz de aynı fikirde olacak mısınız?
Daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi (burada ve burada) sadece yapıldığı ülkeler için değil, dünyadaki demokrasiden yana güçler (ve güçsüzler) için de hayati önem taşıyan seçimlerin içinden geçiyoruz. Sırbistan ve Brezilya’da kazandık. Vuçiç ve Bolsonaro dersini aldı. İsrail’de de seçmen burnu büyük Netanyahu’ya bir ders verdi, ama maç berabere bitti; iş uzatmalara kaldı. Şimdi önümüzdeki Salı (3 Kasım) ABD ara seçimleri var. Bu seçimleri Demokratların kazanacağı konusunda şahsen benim umudum yüksek.
Ama bu kez, öyle durup izlemek yerine, bir destek belirtisi göstereyim istedim; en azından Amerikalı bir-iki Demokrat arkadaşımı yüreklendireyim… Böyle durumlarda bizde “darısı başınıza” denir. İçinde umut sözcüğü geçmese de kendiliğinden umutlu, iyimser bir ifadedir “darısı başınıza…” En azından bana öyle gelir. Lâkin bunu İngilizce söylemek lâzım ve tahmin edebileceğiniz gibi bendeniz orada çuvalladım.
Yapay zeka ile “darısı başınıza”nın İngilizcesini bulmak
Kuşkulu bir önyargıyla yapay zekadan yardım istedim. İlk sonuçlar pek kötüydü… Ben kullanacağım ifadenin içinde “umarım, dilerim” gibi bir sözcük geçsin istemedim, çünkü bunlar gizli bir kuşku barındırıyor… Ayrıca formel olmasın, gündelik dile ait bir ifade olsun istedim…
Sonunda, “sıra sende/sizde” gibi bir ifadede karar kıldık (“Your turn next”). Bu ruhsuz (sanki kağıt oynuyoruz da masada bir duraklama anı oluşmuş gibi) ifadeye iki sebepten razı oldum:
Birincisi, yapay zeka, bayağı zekice bir öneriyle, Sırbistan ve Brezilya haberlerinin eşliğinde bu ifadeyi içeren bir mesaj gönderirsem etkili olacağını söyledi. İkincisi, kültür farkı nedeniyle daha iyisinin olamayacağına kanaat getirdim.
Biliyorsunuz, biz Doğulular, olmasını dilediğimiz her iyi şey için karşımızdakine “darısı başına” deriz, hatta bazen kendimizi de işin içine katarak, “darısı başımıza” diye de kullanırız. Bu ifade kadim bir düğün geleneğinden gelir. Doğu kültürlerinde, geleneksel düğün törenlerinde, gelin ile damadın başına darı, buğday, pirinç, hatta şeker serpilir. Evliliğin mutlu ve bereketli olmasını sembolize eder bu törensel uygulama… Kökeni nedeniyle sevinç, umut, mutluluk gibi görünmez duygular eşlik eder “darısı başınıza” ifadesine.
Batı kültürlerinde ise, genellikle, düğün töreninin sonunda, gelinin henüz evlenmemiş kız arkadaşları öne doğru gelir, gelin arkasını dönerek elindeki buketi bu topluluğa doğru fırlatır. Buketi yakalayanın bir sonraki evlenecek kişi olduğuna inanılır. Bunun anlamı da “sıra sende”dir. Bu da sevinçli, umutlu bir sahne olsa da “darısı başına” kadar derinlik taşımıyor bence…
Neyse, sonuçta yapay zekanın dediği aklıma yattı. “Sıra sizde” ifadesini de içeren mesajımı Sırbistan ve Brezilya haberleriyle birlikte gönderdim. İşe yaradı. Teşekkür aldım.
Tabii, şunu da söylemeliyim, bununla yetinmedim. Bir de geçen hafta yapılan üç seçimin sonuçlarına etkide bulunduğuna inandığım ortak bazı unsurları (artık uyarı mı dersiniz, tavsiye mi dersiniz) mesajıma ekledim. Belki de teşekkürü bundan dolayı almışımdır.
Bir: Otokratlar ve aşırı sağcılar yüksek katılımlı seçimleri sevmiyorlar
ABD’de Demokratların bu ara seçimde önemli bir başarı elde edeceğine, Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu ele geçireceklerine, hatta Senato’da dahi kıl payıyla çoğunluk olabileceklerine inanıyorum (Umuyorum değil, inanıyorum: İyimser yazı… Gerçi ne zaman gardımı indirsem kötü bir sürprizle karşılaşırım, onu da geçerken belirteyim). Fakat, bunun için son ana kadar canhıraş biçimde mücadele edeceklerinden kuşkum var. O yüzden, Pazar günkü Brezilya ve Sırbistan seçimlerinin ardından, hemen ertesi gün gönderdiğim mesajımda, “Bir haftadan fazla zamanınız var, çok şeyi değiştirebilirsiniz, çalışın,” dedim, “kazandığımız” seçimlerin bazı ortak noktalarına dikkat çektim.
Üzerinde durduğum ilk nokta, geçen hafta yapılan her üç seçimde de katılımın çok yüksek olmasıydı. Sırbistan’da “Öğrenci Listesi” 14 yıllık Vuçiç iktidarını devirirken seçimlerde katılım oranı 1992’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı, p’e yaklaştı. Bunu sağlayan “Öğrenci Listesi”nin saha çalışmalarıydı. Vuçiç ise sadece devlet gücüne ve kamu kaynaklarına güvenmişti.
Brezilya’da başkanlık seçimlerinin ilk turunda katılım x civarındaydı. Bu turu Flavio Bolsonaro 47-45 önde bitirdi. İkinci turda katılım €’e çıktı. Katılımdaki bu iki puanlık yükseliş tamamen Lula’nın ekibinin eseriydi. İki puan Lula’nın 52-48 öne geçmesini sağladı. Bolsonaro ikinci turda oylarını 56 milyondan 59,8 milyona çıkarırken, bu artışın önemli bir kısmını ilk turda elenen adayların seçmen kitlesi sağlamıştı. Lula ise ilk turda 53,8 milyon olan oylarını, ikinci turda 64 milyonun üzerine çıkarmıştı. 10 milyonun üzerindeki oy artışı hamlesi çok büyüktü ve ağırlıkla seçimlere daha önce katılmayan seçmenlerin mobilize edilmesi sayesinde sağlanmıştı.
Bir noktayı daha hatırlamakta fayda var: Seçim günü Bolsonaro taraftarları, ellerindeki belediyelerde, eyaletlerde, seçmenin sandığa gitmesini önlemeye çalışmış, otobüs ve tren seferlerini aksatmış veya engellemişti. Yani katılımı düşürmeye çalışmıştı. Lula, bu engellemeler üzerine mahkemeye başvurarak seçim süresinin iki saat uzatılmasını sağladı ve katılım bu sayede yükseldi.
İsrail’de de seçime katılım çok yüksek oldu: w. Böylesi 1999’dan beni ilk kez görülüyordu. Bu yükselişte, nüfusun sini oluşturan, İsrail vatandaşı Arapların katılımının h’i bulmuş olmasının (19 sandalye ile rekor kırarak parlamentoda anahtar konuma yükseldiler) büyük önemi vardı. O kadar ki, Netanyahu oylama devam ederken,........
